Recensie

Een eunuch die een rijkje sticht, papyrus en knappe Romeinse bruggen

Iedere informatiejunkie én iedere liefhebber van Oude Geschiedenis die het Ancient History Magazine doorkijkt zal een kreet van blijdschap wel niet kunnen onderdrukken, en misschien ook niet een zucht van opluchting. Want dit Engelstalige, in Nederland gemaakte tweemaandelijkse tijdschrift staat gewoon bomvol interessante dingen over de oudheid die je toch nog niet wist. En hier géén educatieve uitleggerij om zieltjes voor de oudheid te winnen, met die vaak absurde parallellen met het heden, maar heldere en feitelijke verhalen over vooral de onbekende oudheid. Een feest voor de liefhebber, maar een serieus feest. Het is ook best toegankelijk voor de beginneling.

We krijgen de weinige bekende feiten over een intrigerende stad, Hatra, in Noord-Irak, met een mysterieus tempelcomplex, en die stad werd ooit tevergeefs belegerd door de Romeinen en later met veel moeite vernietigd door de Sassanidische Perzen. We lezen – uitgesmeerd over verschillende artikelen – een uitgebreide geschiedenis van het koninkrijk Pergamon, aan de Ionische kust. Dat machtige stadstaatje werd ooit gesticht door een eunuch rond 300 voor Chr. die daar heen was gestuurd met de schatkist van een opvolger van Alexander de Grote en toen maar voor zichzelf begon. Zijn neef volgde hem op en stichtte een succesvolle dynastie. De stad werd beroemd om zijn bibliotheek en rivaliteit met Alexandrië als plaats van kennis en studie. Het verder redelijk bekende verhaal dat in Pergamon het perkament is uitgevonden wordt (gelukkig!) ook verteld, maar (allicht!) gerelativeerd. Waarschijnlijk investeerde het boekgekke Pergamon flink in de productie van perkament toen Egypte de export van papyrus verbood. In een haast terloopse aanvulling op de Pergamon-special bevat het blad ook een fijn stuk over papyrus, met een kader over: maak zelf een beschrijfbaar papyrusvel. Echt bijzonder is het loflied op de Romeinse segmentele boogbrug, een totaal onderschat staaltje Romeins ingenieurswerk. Dit type boogbrug bestaat – simpel gezegd – niet uit een halve cirkel (de gewone ‘romaanse’ boog) maar uit een kleiner gedeelte van de cirkel. Zo’n brug kan met geringere hoogte grotere breedtes overspannen en maak ook een veel lichtere en modernere indruk. Doorgaans wordt de constructie gezien als middeleeuws, maar niets blijkt dus minder waar.

Vanuit wetenschapsjournalistiek oogpunt verrassend is dat de onderwerpen van de artikelen eigenlijk nooit een directe aanleiding hebben. Een nieuw inzicht, een recent verschenen onderzoek of een net uitgegeven boek, welnee. Maar goed, nou en? Je kan ook zeggen: dit blad past perfect de ware definitie van ‘nieuws’ toe: iets wat je nog niet wist maar wel wil weten. Ja, je moet wel geïnteresseerd zijn in de Klassieke Oudheid, maar dat is geen echt hoge drempel.

Eerdere afleveringen behandelden thema’s als ‘reizigers in de Oudheid’ (voeren de Carthagers echt om Afrika?) en ‘keizer Caracalla’ (wat deed hij na de moord op zijn broer Geta?).

De kracht van dit internationale tijdschrift is natuurlijk de keuze van onderwerpen. De opzet kan ontaarden in een zee van tijdloze weetjes, maar dat gevaar lijkt voorlopig ver weg. Het tijdschrift wordt geleid door de vrijgevestigde Amsterdamse historicus Jona Lendering, die ook het cursus- en reisinstituut Livius leidt. Lendering – die ook boeken recenseert voor deze krant – staat bekend om zijn felle kritiek op de wijze waarop de universitaire Nederlandse classici hun kennis verspreiden in de samenleving. Met dit tijdschrift laat hij zien hoe die wetenschapscommunicatie ook kan: op hoog niveau maar glashelder.