Waarheidsvinding? Vaagheidsvinding

Stel: op de crèche van uw kind gaat te veel fout. Ze proberen het te verhelpen. Lukt niet. Ze stellen een nieuwe crècheleiding aan. Werkt niet. Er doet zich een schandaal voor, de directie stapt op, en iemand begint over de onderste steen (die boven moet).

Een commissie doet ‘diepgaand onderzoek’. Er volgt een rapport, 439 pagina’s, waaruit blijkt dat de directie „tekortkomingen vertoonde”. Ja mensen.

Even later blijkt dat de commissie informatie is onthouden. Er komt vervolgonderzoek, en de conclusie van deze 304 pagina’s luidt dat er een „evident gebrek aan regie in deze gevoelige zaak” was. Ja mensen.

Elk land krijgt de schandalen en commissies die het verdient. Als je hierboven crèche vervangt voor ministerie van Veiligheid en Justitie, zijn dit de voornaamste bevindingen van de commissies-Oosting inzake de Teeven-deal – de betaling van 4,7 miljoen gulden aan een crimineel toen Fred Teeven (VVD) officier van justitie was.

Zelf heb ik, moet ik bekennen, al geruime tijd tabak van die zaak, ondanks het drama: het vertrek van bewindslieden Opstelten en Teeven, Kamervoorzitter Van Miltenburg en een serie topambtenaren.

Elk land krijgt de schandalen en commissies die het verdient

Een gezond land laat het niet bij drama alléén. Een gezond land durft oorzaken te doorgronden en zal ambiëren er iets van te leren. Inzicht als zelfreiniging.

Maar toen ik woensdag Oostings tweede rapport uit had, kreeg ik het ongemakkelijke gevoel dat die 743 pagina’s onderzoek amper écht inzicht hebben opgeleverd.

Oosting heeft een schat van prikkelende details gevonden. Maar op alle grote vragen ontbreekt het onweerlegbare antwoord.

Nog steeds weten we niet waarom Teeven die deal sloot. Waarom Opstelten in 2014 in de Kamer een onjuist bedrag noemde. Waarom Van Miltenburg een klokkenluidersbrief shredderde. Waarom de ICT’ers in 2014 niet alsnog opdracht kregen dat bonnetje te zoeken.

In ruil daarvoor moeten we het stellen met metaconclusies als „verkokering”, „gebrek aan eenheid”, onvoldoende „politieke sensitiviteit”. Of met de vaststelling dat de ene betrokkene een „aannemelijker” verhaal heeft dan de andere. 743 pagina’s vaagheidsvinding.

Ik zal niet zeggen dat die commissie er met de pet naar gooide. Nee hoor. Ik vermoed vooral dat de Haagse hang naar zelfreiniging veel kleiner is dan het zelfbeeld suggereert. Dus mij hoor je niet zeggen dat het land bestuurd wordt als een crèche: bij een crèche moeten ze de precieze oorzaak van zo’n schandaal wel achterhalen.