Column

Stairway to heaven

Toen begin april het ontwerp voor de Trap naar Kriterion op het Stationsplein in Rotterdam bekend werd, was architect Adriaan Geuze verbaasd. „Toen ik het zag, dacht ik: dat heb ik eerder gezien”, zei Geuze, een van de ontwerpers van het nieuwe Rotterdamse Centraal Station, tegen RTV Rijnmond. Een „exacte kopie” van een trap die zijn bureau West 8 voor de Architectuurbiënnale van Rotterdam in 2005 had ontworpen, noemde hij de van steigermaterialen te bouwen trap van MVRDV naar de bioscoop Kriterion op het dak van het Groothandelsgebouw. „Stompzinnig” vond hij het kopiëren van zijn tijdelijke trap die bij Hotel New York begon en eindigde op het dak van gebouw Las Palmas op de Kop van Zuid. Maar hoewel ook zijn trap van steigerstangen was gemaakt, ging hij er geen werk van maken, zei hij.

Toen de steigertrap met 180 treden op 16 mei feestelijk werd geopend, meldde zich een tweede ontwerper als geestelijk vader van The Stairway to Kriterion. Ruud van Eggelen liet in het Algemeen Dagblad weten dat het ontwerp van MVRDV was gebaseerd op een trap van zijn bureau CM3 die vorig jaar tegen een kademuur van de Rijn in Arnhem was gebouwd. Weliswaar telde die slechts elf treden, maar toch was het „idee achter beide trappen hetzelfde: de stedelingen bewuster maken van hun omgeving”, vond hij. Maar net zo min als Geuze overwoog Van Eggelen een rechtszaak wegens schending van het auteursrecht.

Een verstandig besluit. Want beiden zouden kansloos zijn geweest bij de rechter. De trap van MVRDV lijkt in de verste verte niet op die van Van Eggelen en is ook geen kopie, laat staan een „exacte”, van die van Geuze. Zo was Geuzes trap van onder tot boven even breed, terwijl die van MVRDV smaller wordt, waardoor hij langer lijkt dan hij is.

Bovendien is een lange trap naar een dak niet bepaald een origineel idee. Sterker nog, het wemelt ervan in de architectuurgeschiedenis. De beroemdste trap naar een dak is ongetwijfeld die van Casa Malaparte, het huis dat de Italiaanse schrijver Curzio Malaparte (1898-1957) voor zichzelf bouwde op een rots aan de kust van het Italiaanse eiland Capri. Malapartes huis, een doos waarvan een van de smalle zijdes een lange stenen trap is naar het dakterras, staat niet alleen in het hoofd geprent van iedere moderne architect, maar is ook bekend bij filmliefhebbers. Het huis komt voor in La Pelle (De huid), de verfilming van Liliana Cavani uit 1981 van Malapartes gelijknamige roman, met Marcello Mastroianni als Malaparte. En in Le Mépris van Jean-Luc Godard uit 1963 lopen Michel Piccoli en Brigitte Bardot de trap op die, anders dan die van MVRDV, naar boven toe breder wordt.