Wordt Philips nu zelf overnameprooi?

Philips Met de beursgang van de verlichtingstak splitst Philips weer een groot onderdeel af. De vraag is of het bedrijf niet zelf een overnameprooi wordt.

Een aandeelhoudersvergadering van Philips in 1981, in Eindhoven, waar verschillende Philipsproducten worden getoond. Foto Spaarnestad

Frans van Houten staat niet bekend als sentimenteel. De bestuursvoorzitter van Philips zet zich regelmatig af tegen wat hij ‘valse nostalgie’ noemt. Maar toch zal hij vrijdag met gemengde gevoelens afscheid nemen van Philips Lighting. Want dat is toch de bakermat van het 125 jaar oude bedrijf waar hij, zijn broer en zijn vader lange en succesvolle carrières hebben gehad.

Met de beursgang van Lighting aan de Amsterdamse beurs stoot Philips in eerste instantie een kwart van de divisie af. Binnen een paar jaar wil Philips de rest van de aandelen naar de beurs brengen. Het bedrijf gaat zich helemaal richten op gezondheidstechnologie. De afsplitsing betekent dat Philips bijna eenderde van zijn omzet (vorig jaar 24,2 miljard euro) afstoot. Het is ook het slotstuk van de ontmanteling van één van Nederlands grootste conglomeraten ooit, met op het hoogtepunt in de jaren zeventig 412.000 werknemers. Na het afsplitsen van de lichttak zijn dat er nog 70.000. De vraag is: hoeveel kleiner kan Philips nog worden voor het wordt opgeslokt?

De ontmanteling kent een lange geschiedenis. „Philips is net een bord spaghetti, een onontwarbare kluwen. Persoonlijk zie ik liever een bord asperges, keurig overzichtelijk in het gelid.” Dat waren de woorden van voormalig topman Cor Boonstra, die Philips in de jaren negentig overzichtelijker maakte door divisies duidelijker af te bakenen. Sindsdien is Philips ruim gehalveerd. In 2000, het beste jaar onder Boonstra, bedroeg de omzet 37,9 miljard euro. Na de afsplitsing van vrijdag is daar minder dan 17 miljard euro omzet van over.

Moeder voorbij

Philips nam afscheid van de muziekdivisie Polygram, de televisietak, de afdeling lifestyle entertainment die muziekspelers en koptelefoons maakte, de chipdivisie. Het geld dat daarmee binnenkwam werd vooral gebruikt voor het doen van overnames in zorgtechnologie, het aflossen van schulden en investeringen in onderzoek. Met sommige afgesplitste onderdelen gaat het inmiddels beter dan met Philips zelf: chipmachinebouwer ASML en chipproducent NXP zijn hun oude moeder qua beurswaarde ruimschoots voorbij.

Philips richt zich de laatste jaren steeds minder op consumentenproducten. Het is veranderd van een merk waarvan de reclames en producten overal ter wereld op straat te vinden waren , in een bedrijf waarvan de meeste producten in ziekenhuizen en kantoren staan.

Philips komt in het vaarwater van tech-reuzen als Apple en Alphabet

Toen Frans van Houten in 2011 bestuursvoorzitter werd, wilde hij het bedrijf weer laten groeien. Samen met een legertje consultants van McKinsey zette hij het programma Accelerate! op: Philips moest sneller, ondernemender, wendbaarder worden. Meer op klanten gericht, digitaler. Kortom: meer zoals de start-ups en techbedrijven uit Silicon Valley waarmee het steeds meer concurreert.

Maar hoewel Van Houten de laatste jaren voortgang boekte bij de gezondheidstak, wilde de verlichtingsdivisie maar niet blijvend groeien. Ook de zorgtak kreeg te maken met een aantal grote tegenvallers, waaronder ruzie met toezichthouders in de Verenigde Staten. Daardoor moest onder meer een grote fabriek voor medische apparatuur in Cleveland maandenlang worden stilgelegd, met een strop van 225 miljoen euro tot gevolg. In 2014 besloot het bestuur na druk van aandeelhouders definitief om Lighting in de etalage te zetten, zodat het zich helemaal kan concentreren op de zorg.

Een bedrijf opsplitsen kan Van Houten wel. Hij gaf eerder leiding aan de scheiding van chipdivisie NXP en tijdens een uitstapje van een jaar leidde hij de scheiding van ING in een bank en een verzekeraar (NN Group). Hij deed dat onder Jan Hommen, éminence grise in het Nederlandse bedrijfsleven, en voormalig financieel topman van Philips. „Frans is heel precies en helder, dat heb je nodig bij zo’n complex proces. Hij kan goed uitleggen waaróm. Iedereen wil weten: is dat nou wel nodig? Dan legt hij goed uit wat je gaat doen, waarom en hoe je het gaat doen.”

Meer muziek in HealthTech

Maar volgens voorzitter Jörg Sauer van Philips-vakbond VHP2 landde de boodschap toch niet bij iedereen. Al zijn er geen grote protesten geweest, veel personeelsleden kwamen volgens hem liever bij HealthTech dan bij Lighting terecht. „Veel mensen zagen meer toekomst in HealthTech en meer risico in Lighting. Maar waar mensen terecht zijn gekomen, werd top-down bepaald. Dat viel niet altijd goed.”

Uit het prospectus bij de beursgang van Lighting blijkt waarom er over dat bedrijf meer twijfels zijn: de toekomst is behoorlijk onzeker. De afgelopen jaren liet het onderdeel matige cijfers zien. In plaats van met gloeilampen moet het verlichtingsbedrijf zijn geld gaan verdienen met zaken met het bijvoeglijk naamwoord smart: smart cities, smart offices, smart retail. Simpel gezegd: led-lampen en aanverwante producten met een internetverbinding. Grotendeels nieuwe markten waarvan de vooruitzichten vaag zijn.

De perspectieven van HealthTech lijken beter. De omzet van dat gedeelte groeide het afgelopen jaar 4 procent. Het nieuwe bedrijf bestaat uit de resterende divisies op het gebied van gezondheid en consumentenproducten. Het afgeslankte Philips gaat zich helemaal toeleggen op ‘gezonde’ producten en diensten: van frituurpannen waar geen frituurvet voor nodig is en horloges die hartslag meten tot hoogwaardige medische scanners. Ook diensten rond de analyse van digitale gezondheidsdata worden belangrijker. Philips wordt meer een data- en softwarebedrijf dan een elektronicaconcern.

De opbrengst van de beursgang van de Lighting is belangrijk voor de toekomst van Philips. Van Houten heeft parallel aan het voorbereiden van een beursgang ook geprobeerd Lighting te slijten aan private investeerders, maar dat mislukte. Dat heeft gevolgen. Een beursgang betekent dat de opbrengst over een langere periode wordt uitgesmeerd. Daardoor is de kas voor het doen van eigen overnames minder makkelijk gevuld.

„Dat zorgt er in elk geval voor dat we ons niet zullen overeten aan acquisities”, nuanceerde Van Houten onlangs nog op een persconferentie. Maar eerder liet hij zich regelmatig ontvallen dat hij juist uit is op overnames op het gebied van gezondheidstechnologie.

Zelf gegeten worden

Een compact bedrijf met een duidelijk afgebakende kernactiviteit en een goed gevulde kas – wordt Philips niet zelf aantrekkelijk als overnameprooi?

Dat is „een zeer terechte vraag”, volgens een voormalig topmanager van het bedrijf die niet met zijn naam in de krant wil. Een andere ex-topmanager van Philips is het daarmee eens en wijst erop dat bij dergelijke splitsingen de kans groot is dat het resterende bedrijf binnen twee jaar wordt overgenomen. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij het Finse Nokia, en bij energiebedrijven Nuon en Essent.

Ook een zakenbankier die werkt voor Philips noemt zo’n scenario „een reëel risico”, ondanks de beschermingsconstructie die er is om al te vijandige overnames tegen te gaan. Zeker nu Philips een kleiner en geconcentreerder bedrijf wordt, en de rentes historisch laag zijn waardoor geld goedkoper is dan ooit. In tal van industrieën worden de laatste maanden recordovernames gedaan, voor tientallen miljarden.

Het is vaak eten of gegeten worden. Kandidaten om Philips over te nemen zijn er volop. Traditionele concurrenten als Samsung, GE en Siemens zijn qua totale omzet fors groter. Farmareuzen als Johnson & Johnson en Roche houden zich ook steeds meer bezig met het ontwikkelen van technologieën voor medische behandelingen. „Al doen zij wel flink andere dingen dan waar Philips goed in is”, zegt analist Jos Versteegh van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen.

Philips wil zich helemaal toeleggen op ‘gezonde’ producten en diensten

Daarnaast komt Philips steeds meer in het vaarwater van tech-reuzen als Apple en Alphabet, die veel experimenteren met gezondheidstechnologie en ongeëvenaarde hoeveelheden cash hebben. Apple-topman Tim Cook zei dinsdag op het tech-evenement Startup Fest in Amsterdam nog dat de toekomst van Apple voor een groot deel in de zorg ligt. „Een industrie die klaar is voor versimpeling met technologie.”

Ook in China ontstaan de laatste jaren zorgtechnologiebedrijven die, eventueel geholpen door investeringsfondsen, voldoende in kas zouden kunnen hebben voor een bod. En private-equityfondsen liggen altijd wel op de loer.

Van Houten zegt niet bang te zijn voor een overname, volgens hem is Philips sterk genoeg om zelfstandig te overleven. „Het succes van beide onderdelen kunnen we juist bevorderen door de focus”, zei Van Houten onlangs bij een rondetafelgesprek met journalisten. „Het conglomeraatmodel waarbij we allemaal onderdeel van één hele grote familie zijn is niet helemaal meer van deze tijd.”

De Philips-topman herhaalt de afgelopen jaren vaak zijn mantra om zijn keuze voor opsplitsing te verdedigen. „Als je altijd met je bootje in de haven blijft liggen, kom je nergens. Laten we met onze zeilboot op zoek gaan naar de wind.” Maar logischerwijs geldt ook dat hoe kleiner dat bootje is, hoe sneller het wordt opgeslokt door de golven.