Recensie

Moeder kaapt de mannen weg

Regisseur Whit Stillman wees jarenlang Jane Austen-films af. Nu verfilmde hij dan toch haar brievenroman Lady Susan.

Kate Beckinsale als Lady Susan Vernon in Love & Friendship.

Hij was er helemaal op z’n plek, een paar weken geleden in het Amsterdamse Ambassade Hotel. Met een beetje fantasie kon je er de set van een Engels kostuumdrama in zien. En in regisseur Whit Stillman – over de zestig inmiddels, maar stiekem nog steeds een preppy Ivy League-student die niet helemaal past in de tijd waarin hij leeft – een dandy uit de Regency-tijd.

Hij liep al tegen de veertig toen hij debuteerde met Metropolitan (1990), een Jane Austen-achtige zedenschets over jonge inwoners van Manhattan die hun weg in het leven moesten zien te vinden. En in de films die zouden volgen, waarvan The Last Days of Disco (1998) waarschijnlijk de bekendste is, zou hij steeds maar geïnteresseerd blijven in die Bildungsgeschichten, vertelt hij: „Coming of age is helemaal mijn thema.”

Na jaren Jane Austen-films te hebben afgewezen – „Hoe kon ik nu literaire meesterwerken tot films van 90 minuten reduceren?!” – bleek brievenroman Lady Susan een ideaal project: „Het is extreem grappig, er zit een soort ongemakkelijke Oscar Wilde-achtige humor in, maar het verhaal was in feite onvoltooid. Dus in plaats van dingen weg te laten konden we dingen toevoegen.”

Ziekte en dood zijn oninteressant

Love & Friendship, zoals hij zijn film met een knipoog naar Pride and Prejudice en Sense and Sensibility noemde, vertelt het verhaal van een moeder die koste wat het kost haar dochter aan de man wil hebben, een personage dat we ook uit al die andere verhalen kennen. Maar in dit geval wil ze de leuke mannen zelf voor de neus van haar dochter wegkapen. „Tegenwoordig, en ik kan dit als vader makkelijk zeggen, vinden de meeste ouders alles wat hun kinderen doen geweldig. Lady Susan heeft echt een verschrikkelijk nare manier om haar dochter af te kraken [giechelt even], wat ik dus ontzettend komisch vind.”

Een groot verschil met Austens andere boeken en Stillmans vorige films is ook dat Love & Friendship vanuit het perspectief van de moeder is verteld, en niet vanuit dat van een liefdesziek meisje.

Stillman: „Jaaa, maar de romantische verwikkelingen zijn nog steeds de drijfveer. We krijgen tegenwoordig, hoe zal ik het zeggen, veel druk vanuit de filmindustrie om ‘volwassen films’ te maken. Het publiek wordt ouder, dus moeten er allemaal films komen over echtscheidingen, ziekte en dood, maar die dingen interesseren me echt geen snars!”

Ik vraag hem of hij er weleens aan gedacht heeft om romantische zedenschetsen te maken over volwassenen? Iedereen die verliefd wordt, voelt zich toch weer een tiener? „Ja, dat is wel hoe ik erover denk”, antwoordt hij. „Maar toch is het leuker om naar jonge mensen te kijken. Dat maakt het universeler. Mensen met meer levenservaring kunnen zich met gemak identificeren met de keuzes die twintigers moeten maken. En nee, je kunt me niet betrappen op leeftijdsdiscriminatie. Ik ben geïnteresseerd in hoe iemands identiteit zich vormt en ontwikkelt, en dat gebeurt nou eenmaal in je adolescentie.”

Amerika versus Engeland

Stillman is een groot fan van het Britse kostuumdrama, met name de zogenaamde ‘heritage films’, historisch georiënteerde kostuumdrama’s van James Ivory, zoals Howards End. Hij heeft het gevoel dat jonge Britse regisseurs daar momenteel veel minder affiniteit mee hebben, zelfs een beetje neerkijken op elke Shakespeare- of Jane Austen-adaptatie. „Ik ben een echte geschiedenisbuff. Heb een bijna antiquarische interesse in de achttiende eeuw, en lees het liefste Jane Austen en Doctor – Samuel – Johnson. Ik ben een enorme romanticus. Maar ik heb ook een obsessie voor de periode 1750-1820, zo’n beetje vanaf de Boston Tea Party tot de nasleep van de onafhankelijkheidsoorlog. Toen Jane Austen in 1775 werd geboren behoorden we nog tot hetzelfde land. Mijn voorouders waren Brits. Hun kinderen gingen terug naar Eaton en Oxford om te studeren.”

Hij vertelt hoe hij daarom van Lady Susans vriendin Alicia een Amerikaanse heeft gemaakt, om het oude zeer tussen Amerika en Engeland nog een beetje aan te zetten. Hij giechelt weer. „De Engelsen noemden ons altijd ‘uncouth’, niet beschaafd, niet fijngevoelig, een beetje de aardige variant van vulgair. We hebben geen manieren, geen traditie etcetera. Dus zo heb ik er allerlei grapjes in geschreven waar zowel Engelsen als Amerikanen zich in herkennen. Engelsen omdat ze stiekem nog steeds een beetje op ons neerkijken. En Amerikanen omdat we weten dat de Engelsen op ons neerkijken.”

Voor Stillman, die uit de Amerikaanse upper class stamt – vader politicus, moeder afkomstig uit een wat verarmde aristocratische familie – was Love & Friendship ook een manier om zijn eigen erfgoed op te eisen: „Mijn familie is zich erg bewust van z’n Engelse protestantse roots. En er is zeker een soort klassenbewustzijn dat rechtstreeks teruggaat op de Mayflower-kolonisten. Al die onderstromen spelen nog steeds sterk mee in de Amerikaanse samenleving. En na de oorlog in Irak, en het minderwaardigheidscomplex dat dat opriep, speelde dat ook allemaal een rol in het heroveren van een zeker historisch zelfbewustzijn. Het is leuk om daar een beetje in te gaan zitten roeren.”