Kolonist gaat nu over bezet gebied

Met benoeming van Avigdor Lieberman tot minister van Defensie krijgt Netanyahu een stabieler kabinet. Maar de prijs is hoog.

Avigdor Lieberman als minister van Buitenlandse Zaken in 2011, toen hij niet welkom was in veel westerse hoofdsteden. Hij is de nieuwe minister van Defensie in het kabinet van Benjamin Netanyahu. Foto Reuters

Het wordt makkelijker om Palestijnse terroristen de doodstraf op te leggen, ultraorthodoxe scholen zijn niet langer verplicht om het kerncurriculum te onderwijzen en er komt meer geld voor woningcorporaties. Na een week onderhandelen heeft de ultranationalist Avigdor Lieberman dan toch een akkoord bereikt met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu over toetreding tot de coalitie. Hij wordt minister van Defensie, zoals verwacht.

De overeenkomst liep vertraging op door onenigheid over pensioenen. Lieberman eiste hogere toelages voor Sovjet-immigranten, sterk vertegenwoordigd onder zijn kiezers. Uiteindelijk is besloten dat er jaarlijks 325 miljoen euro extra naar de pensioenen van alle Israëliërs gaat.

Met de toevoeging van de partij Yisrael Beitenu aan zijn coalitie toont Netanyahu zich weer eens volstrekt ongevoelig voor internationaal advies. Twee weken geleden zag het er nog naar uit dat de centrum-linkse oppositieleider Isaac Herzog zou toetreden tot de coalitie, op dringend advies van Tony Blair, John Kerry en de Egyptische president Sisi. Ze zagen in de gematigde Herzog de juiste persoon om het vastgelopen vredesproces met de Palestijnen vlot te trekken.

Rechts kabinet nog rechtser

Maar het werd Lieberman, een benoeming die het toch al rechtse kabinet nóg rechtser maakt. Daarbij komt de kettingreactie die de benoeming veroorzaakte. De aan de kant geschoven minister van Defensie Ya’alon, een relatief gematigd politicus van Netanyahu’s eigen Likud-partij, stapt uit de politiek. En daardoor komt Yehuda Glick, een kolonist die pleit voor de bouw van een Derde Joodse Tempel en twee jaar geleden een moordaanslag overleefde, de Knesset binnen.

Het vertrek van Ya’alon is minstens zo interessant als de entree van Lieberman. Jarenlang gold de voormalige legerchef als trouwe adjudant van Netanyahu. Met stevige uitspraken – „De Palestijnse dreiging herbergt kankerachtige eigenschappen die moeten worden weggehaald”, zei hij ooit – wist Ya’alon zich verzekerd van populariteit bij de Likud-kiezer.

Maar de laatste maanden gebeurde iets wonderlijks. Ya’alon vervreemdde zich van zijn almaar rechtser wordende achterban – door op te roepen de wet te volgen. In een filmpje was te zien hoe een Israëlische soldaat in bezet Hebron een al uitgeschakelde Palestijn door het hoofd schoot. Waar Ya’alon zich voorstander verklaarde van berechting van de soldaat, verkoos Netanyahu zich – net als Lieberman – aan te sluiten bij de meerderheid van de bevolking die zich afvraagt sinds wanneer het een misdaad is om terroristen te doden.

Het gevolg was dat Ya’alon ineens als links gold. Toen hij doorkreeg dat hij moest plaatsmaken voor Lieberman, hield hij zich niet in. „Gevaarlijke en extreme elementen hebben het land en de Likud-partij overgenomen”, stelde hij.

Executiefilm was waterscheiding

Volgens hoofdredacteur Aluf Benn van Haaretz heeft het filmpje van de executie in Hebron gefungeerd als waterscheiding in de Israëlische politiek. Ineens moesten politici kiezen: is de soldaat een misdadiger of een heilige?

Opzienbarender is dat Likud, ooit een centrum-rechts bastion van liberale democraten, meer en meer opschuift naar de populisten ter rechterzijde. De pragmaticus Netanyahu heeft zich tot het populistisch-nationalistische kamp bekeerd.

Toch heeft de politieke kunstenaar Netanyahu zich ook ergens op verkeken: de entree van Glick in zijn fractie in de Knesset. Vorig jaar, toen Likud op zo’n twintig zetels stond in de peilingen, stond de rabbijn op een onverkiesbaar geachte 33ste plaats. Maar Likud won ineens dertig zetels, en na een paar verschuivingen mag Glick zichzelf parlementariër noemen.

Het is een publiek geheim dat Netanyahu niet op Glick zat te wachten. Met zijn oproepen om een nieuwe joodse tempel te bouwen in Oost-Jeruzalem, op de plek waar nu twee islamitische gebedshuizen staan, is de rabbijn een figuur die veel verdeeldheid zaait. Netanyahu is er juist veel aan gelegen om de kalmte op de Westelijke Jordaanoever te herstellen.

Voor Herzog, die nu buiten de coalitie blijft, is een droom verloren gegaan. Daardoor staat de oppositieleider er uitermate zwak voor. Niet alleen loopt Herzog de functies mis van minister van Buitenlandse Zaken en onderhandelaar met de Palestijnen, ook moet hij toezien hoe de Israëlische politiek steeds verder radicaliseert. Het was één ding dat Lieberman vanaf de zijlijn riep dat Israël te mild was geweest in een oorlog die ruim 2.200 Palestijnen het leven kostte, of dat „deloyale Israëlische Arabieren” moeten worden onthoofd. Als minister van Defensie krijgt hij veel invloed op het dagelijkse leven van miljoenen Palestijnen.

Netanyahu mag zichzelf van politieke stabiliteit hebben verzekerd, maar de prijs is hoog. Met een regering die onverzoenlijker zal zijn dan ooit tevoren zal het lastiger worden om zijn beleid internationaal te verkopen. Zoals Israël-specialist Natan Sachs van het Amerikaanse Brookings Institution stelt: het is een staaltje briljante politiek van Netanyahu, maar het gevolg is roekeloos beleid.