Gevechtspiloot als heldin binnengehaald

Rusland liet woensdag Nadia Savtsjenko vrij. Ze is in haar geboorteland uitgegroeid tot nationaal symbool.

De Oekraïense oud-gevechtspiloot Nadia Savtsjenko vloog na haar vrijlating door Rusland woensdag meteen naar Kiev. Daar werd ze ontvangen door de Oekraïense presidentPetro Porosenko. Foto Genya Savilov/AFP

Het contrast kon niet groter zijn. De aankomst van Nadia Savtsjenko op vliegveld Borispil bij de Oekraïense hoofdstad Kiev was een chaos. Omstuwd door journalisten declameerde de voormalige gevechtspiloot – om de een of andere reden op blote voeten – een geïmproviseerde redevoering. „Ik kan de doden niet terugbrengen”, riep Savtsjenko geëmotioneerd, „maar ik zal er alles aan doen om ervoor te zorgen dat iedereen die nu nog gevangenzit, wordt vrijgelaten.”

Terwijl Savtsjenko – na twee jaar Russische gevangenschap – voet zette op Oekraïense bodem, was er een korte, zorgvuldig geregisseerde ceremonie op vliegveld Vnoekovo bij Moskou. Sergeant Aleksandr Aleksandrov en kapitein Jevgeni Jerofejev, twee Russische commando’s die vorig jaar in het oosten van Oekraïne krijgsgevangen werden gemaakt, omhelsden hun echtgenotes en liepen daarna meteen door.

„Een langverwacht moment voor twee Russische burgers”, zei de verslaggeefster van Russia Today. Russische media zetten de woorden ‘special forces’ gisteren zorgvuldig tussen aanhalingstekens: volgens het Kremlin zijn er geen Russische troepen in Oekraïne.

Showproces

Het waren twee kanten van een gevangenenruil die al een jaar geleden werd voorspeld, maar die toch nog maanden op zich heeft laten wachten. Zowel in Oekraïne als in Rusland waren er rechtszaken. Savtsjenko – die meevocht met het Oekraïense vrijwilligersbataljon Ajdar – moest terechtstaan in een showproces wegens de ‘moord’ op twee Russische journalisten, die omkwamen bij een mortierbeschieting. In maart kreeg ze 22 jaar.

Aleksandrov en Jerofejev werden veroordeeld tot veertien jaar cel vanwege ‘terroristische activiteiten’ op Oekraïens grondgebied. Beide vonnissen bleken uiteindelijk niet meer dan een formaliteit: zowel Savtsjenko als de twee Russen hebben nu gratie gekregen.

Aleksandrov en Jerofejev zullen weer verdwijnen in de anonimiteit. Maar voor Savtsjenko is er ongetwijfeld nog een belangrijke rol weggelegd. De voormalige gevechtsvlieger is uitgegroeid tot een nationaal symbool. Tijdens haar gevangenschap werd ze gekozen in het Oekraïense parlement, voor de partij Vaderland van Joelia Timosjenko, die oppositie voert tegen Porosjenko.

Het was Timosjenko die Savtjensko woensdag al op het vliegveld de hand schudde. Maar ook president Porosjenko claimde nadrukkelijk het succes. „Zoals we Nadia hebben teruggebracht,” zo zei hij tijdens een plechtigheid in het presidentiële paleis, „zo zullen we ook de Donbas en de Krim terugbrengen onder de Oekraïense soevereiniteit.”

Partijpolitiek

Beide kampen zullen proberen om Savtsjenko voor hun karretje te spannen zegt Oleksi Haran, hoogleraar politicologie aan de universiteit van Kiev. „Maar ik denk dat het belangrijk is dat ze dit soort partijpolitiek ontstijgt.

Volgens Haran kan Savtsjenko uitgroeien tot een „symbool van zuiverheid” in de politiek. „Maar wat haar persoonlijke doelen zijn is nog een vraagteken. Het is één ding om een held te zijn aan het front. Een politicus worden is heel iets anders.

Haran heeft wel een idee. „In haar speech was er een belangrijk, emotioneel moment. Ze vroeg vergeving aan allen die nu nog gevangenzitten.” Volgens de Kievse hoogleraar kan Savtsjenko zich gaan inzetten voor de vele Oekraïners die nu nog worden vestgehouden in de Donbas en in Rusland. „Dat kan een belangrijk deel van haar politieke missie worden.”