Pakistan speelt dubbelspel met VS

Pakistan steunt officieel de Amerikaanse strijd tegen terreur, maar steunt ook de Afghaanse Talibaan. Hoe kan dat?

Betoging in de Pakistaande stad Multan tegen droneaanvallen van de VS. Foto SS Mirza/AFP

De Pakistaanse regering is woedend over de „schending van de soevereiniteit” door de Verenigde Staten. Maar premier Nawaz Sharif zei niet wat de hoogste Talibaan-leider mullah Akhtar Mansour, die zaterdag werd gedood bij een Amerikaanse droneaanval, eigenlijk in Pakistan te zoeken had. De premier werd pas achteraf door de Amerikanen over de aanval ingelicht.

Het was niet voor het eerst dat Amerika zijn vijanden aantrof in Pakistan. Ook de vorige leider van de Talibaan, mullah Omar, zou zich er hebben schuilgehouden. Van Osama bin Laden is dat zeker: Amerikaanse Navy Seals drongen op 2 mei 2011 Pakistan binnen en schoten hem dood. De operatie werd voorbereid als een militaire actie op vijandelijk grondgebied. De bevriende regering in Islamabad werd niet vooraf ingelicht, omdat de operatie anders vrijwel zeker zou uitlekken.

Precies zo ging het bij de droneaanval van afgelopen weekeinde. Toch blijven de Verenigde Staten Pakistan een ‘bondgenoot’ noemen in de strijd tegen Al-Qaeda en tegen de Talibaan. Het land krijgt jaarlijkse 2 miljard dollar aan economische en militaire hulp van de Verenigde Staten.

1 Aan welke kant staat Pakistan eigenlijk?

Aan die van de Amerikanen. Met hen kan het zich geen conflict veroorloven. De Pakistaanse krijgsmacht beschouwt echter niet de Afghaanse Talibaan, maar India als de vijand. Pakistan wil voorkomen dat er een pro-Indiase regering komt in Kabul. Het laat de Talibaan-leiders opereren vanuit Quetta, de hoofdstad van de Pakistaanse provincie Baluchistan, en uit miljoenenstad Karachi. De Talibaan zelf zijn er open over, Pakistan heeft het nooit volmondig erkend.

Voor de strijd van de Afghaanse Talibaan bestaat veel sympathie bij Pakistaanse militairen. In de jaren negentig werden ze getraind, gefinancierd en bewapend door de militaire inlichtingendienst ISI. Afghanistan zegt dat Pakistan dat nog steeds doet, maar voor zulke directe steun is geen sluitend bewijs.

De Amerikanen zeggen wél bewijs te hebben dat de ISI militaire steun geeft aan het Haqqani-netwerk – een relatief kleine, maar effectieve guerrillagroep die op Afghaans grondgebied vecht vanuit bases in Pakistan. De leider van de groep is ook de tweede man van de Talibaan, en zou wel eens een gooi naar het leiderschap kunnen gaan doen: Sirajuddin Haqqani.

2 Waarom laten de Verenigde Staten Pakistan niet gewoon vallen?

Het doel van Washington is te voorkomen dat Afghanistan opnieuw gebruikt kan worden als uitvalsbasis voor terroristen die het op de Verenigde Staten hebben gemunt. Zonder Pakistaanse medewerking hebben de Amerikanen geen goede aanvoerlijnen en zijn langdurige militaire operaties in Afghanistan (dat tevens grenst aan Iran, China, en drie voormalige Sovjet-republieken) dus onmogelijk.

3 Als de Pakistanen nu zo boos zijn op de VS, waarom schieten ze de Amerikaanse drones dan niet gewoon uit de lucht?

Drones zijn inderdaad makkelijk neer te halen. Het gebeurt niet, omdat Pakistan er óók voordeel van heeft. Het leger is in een felle strijd verwikkeld met de eigen, ‘Pakistaanse’, Talibaan: een losse verzameling jihadistische groepen die bloedige aanslagen plegen. In 2010 bleek via WikiLeaks dat Islamabad in die strijd gebruiktmaakt van camerabeelden van de Amerikaanse drones. Bovendien doden de Verenigde Staten ook geregeld, vaak op Pakistaans verzoek, commandanten van de Pakistaanse Talibaan.

4 Wat is de boodschap van de raketaanval op Talibaanleider Mansour?

Die is meerledig en keihard. De Amerikanen hebben bewust een Pakistaanse rode lijn overschreden: alléén droneaanvallen in de tribale gebieden, waar Al-Qaeda en de Pakistaanse Talibaan actief zijn. Zo wilde Islamabad de Afghaanse Talibaan beschermen. De Amerikaanse boodschap aan Pakistan is: doe meer om de Talibaanleiders aan de onderhandelingstafel te krijgen. Onder Mansours leiderschap liep het prille vredesoverleg dood. Vorige week kwamen de Talibaan opnieuw niet opdagen bij voorbereidende besprekingen.

De Pakistaanse veiligheidsanalist Amir Rana denkt dat er een akkoord was tussen Washington en Islamabad, zo vertelde hij op een Pakistaanse nieuwszender. Ook Pakistan is het vechten aan zijn grenzen beu. Volgens Rana zou Islamabad een droneaanval in Baluchistan niet verhinderen als Mansour vrede bleef blokkeren. De boodschap van Islamabad aan de Talibaanleiders in Quetta is: ‘Als jullie vrede blijven weigeren, zijn jullie ook bij ons niet veilig.’

Hoe het nu verder moet met de rol van Pakistan als vredesmakelaar is onduidelijk. Dat geldt ook voor Baluchistan als schuilplaats voor de Talibaan. Misschien dat mullah Mansour hier al op vooruitliep. De Amerikaanse raketten sloegen in op de terugweg van een bezoek aan Iran.