Keurige kamers, louche praktijk

Menig Amsterdamse woning blijkt een illegaal hotel; verhuur aan toeristen is een goudmijn. Op jacht met de gemeente.

Foto Lex van Lieshout /ANP

Aan de buitenkant zie je niks bijzonders aan de twee naast elkaar gelegen panden op de Utrechtsedwarsstraat. Het lijken woningen, net als in de rest van de rustige, monumentale straat in de Amsterdamse binnenstad. Maar in de garage van het linkerhuis zit een Escape Room – een attractie waarbij bezoekers de kamer binnen een uur moeten verlaten door raadsels te beantwoorden.

De twee etages daarboven worden aangeboden op Airbnb: comfortable, very-clean apt. In classic Amsterdam building on quiet street in the old canal belt. Het rechterhuis wordt geheel aan toeristen verhuurd.

Handhavers van de gemeente Amsterdam komen de te huur aangeboden appartementen in het linkerhuis vanmiddag voor drie maanden sluiten. Ze trekken met de brandweer dagelijks door de stad, tips van bewoners achterna, om illegale hotels op heterdaad vast te stellen. Als de situatie niet brandveilig is, zoals hier op de Utrechtsedwarsstraat, wordt het pand diezelfde middag nog gesloten. Vorig jaar gebeurde dat 167 keer.

Een buurtbewoner had de gemeente getipt over de huizen in haar straat. Ze werd gek van de rollende koffers. „Dat er zo veel aan toeristen wordt verhuurd, is hartstikke wrang”, zegt ze. „Mijn zoon wilde graag op zichzelf wonen, maar kon niet aan woonruimte komen. We hebben iets voor hem moeten kopen.”

Illegale hotels zijn een serieus probleem voor Amsterdam, waar woningen al schaars zijn en de prijzen hoog. Doordat via Airbnb veel te verdienen valt, worden prijzen verder opgedreven. Op een illegaal hotel vang je zo een paar duizend euro per maand – meer dan je aan een expat kunt vragen.

Bovendien zijn illegale hotels meestal onveilig omdat ze niet aan brandveiligheidsregels voldoen. In 2012 kwamen twee toeristen om door brand in een illegaal hotel.

Geen slaapplek meer

Terwijl de slotenmaker binnen de sloten van de logiesverblijven vervangt, komen buiten vijf Duitse toeristen buiten aanlopen. Van de handhavers horen ze dat ze geen slaapplek meer hebben. Paniek. Wat moeten ze doen? Wiens schuld is dit?

Krijgen ze hun geld terug – 1.111 euro voor vier nachten? En waarom heeft Airbnb geen kantoor om hulp te zoeken?

Ze zijn al 35 uur wakker, vertelt een van hen. Gisterochtend de bus gepakt vanuit Oost-Duitsland. Ze zouden hier een lang weekend de stad ontdekken: beetje rondlopen en blowen. Vanmorgen zijn ze op station Sloterdijk aangekomen en met hun zware rugzakken naar de stad gelopen, naar hun appartement. De eigenaar, die zelf met zijn gezin op de bovenste etage woont, zei dat er een probleempje was met de deur, en dat ze vanmiddag terug konden komen.

De deur naar het toeristenverblijf heeft hij inmiddels weggehaald, op advies van zijn advocaat. Daardoor lijkt het alsof de toeristen gewoon in zijn woning verbleven. Maar die ingeving kwam te laat.

De handhavers vonden vanmorgen zes toeristen in twee appartementen, met in totaal acht slaapplaatsen. De brandweer constateerde onder meer dat er geen brandmeldinstallatie is of een duidelijke vluchtroute. Ook de benodigde vergunning ontbreekt.

Het huis en de Escape Room blijken van Andrew Moskos en zijn vrouw, de eigenaren van de Amsterdamse comedyclub Boom Chicago. Een „happily married international couple”, schrijven ze in hun advertenties op Airbnb.

Moskos kwam 23 jaar terug naar Nederland en richtte toen het theater op, dat onlangs nog een voorstelling bracht over het „groeiende ego” van start-ups als Airbnb en Uber. Hij coachte recentelijk ook premier Rutte voor de Nederlandse versie van het Correspondents’ Dinner.

Moskos is geschokt door het optreden van de gemeente, vertelt hij later aan de telefoon. „Wij zijn geen hotel! We wonen in dit huis, en we houden ons aan de regels.”

In de logiesruimten verblijven soms acteurs uit het buitenland die in zijn theater optreden. Verder wil hij niet op zijn specifieke zaak ingaan. „Ik heb Nederland leren kennen als een land van het compromis en de redelijkheid. Maar nu hebben ze dit gedaan zonder dat ze eerst met ons zijn komen praten.”

Ja, Airbnb veroorzaakt problemen, zegt hij. Maar het is makkelijk alleen maar over negatieve kanten van toerisme te praten, zoals veel Amsterdammers doen. „Ik ben allochtoon maar woon hier langer dan veel mensen. De Warmoesstraat ziet er beter uit dan twintig jaar geleden. Amsterdammers willen een bruisende stad, vol restaurants en winkels, maar dan met alleen maar Jordanezen. Het bruist hier juist door de toeristen!”

Terwijl de afsluiting in het huis van Moskos nog gaande is, klinken wéér rolkoffers op de Utrechtsedwarsstraat. Zes toeristen uit Italië. Ze komen voor het pand naast dat van Moskos, vertellen ze. Zes nachten blijven ze slapen.

Een heterdaadje. De handhavers waren hier vanmorgen ook al, maar toen kregen ze de zaak niet rond. De toeristen zorgen voor een toevalstreffer. Een gedeelte van het pand heeft namelijk een shortstayvergunning, voor verhuur van minstens zeven dagen. Veel panden met zo’n vergunning verhuren illegaal toch korter aan toeristen.

Inrichten met Ikeaspullen

Uit het kadaster blijkt dat de eigenaar, een man uit Diemen, het pand in 2007 voor 7,5 ton kocht van ‘Dikke Peter’, de Jordanese vastgoedhandelaar die in 2009 in zijn auto werd geliquideerd. Op dit vastgoed is onlangs beslag gelegd, het huis van de Diemenaar zelf staat sinds twee maanden te koop. Hij is niet bereikbaar voor commentaar.

Illegale verhuurders zijn er in alle soorten en maten, zegt Gert-Jan Bakker van het Meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag. Van Amsterdammers die bijverdienen op hun eigen (huur)huis tot een aantal „grote jongens” die panden opkopen, tot hotel verbouwen en inrichten met Ikeaspullen. Zo leidt een van de adressen waar de gemeente toeristische verhuur vermoedt naar een Volendamse aannemer met verschillende panden in de binnenstad, waar hij zelf niet woont.

Sommige eigenaren verhuren hun woning aan een professioneel bureau, dat met winst onderverhuurt aan toeristen. Daar kan een eigenaar zich dan achter verschuilen. „In de toeristische verhuur zit enorm veel geld”, zegt Bakker. „En de markt blijft enorm groeien.” Hij denkt dat „een paar duizend” woningen in de stad permanent worden verhuurd.

Naast reageren op meldingen van overlast probeert de gemeente nu ook zelf te achterhalen waar ze moet ingrijpen en wie de grote jongens zijn. Dat gebeurt door ‘scrapen’, een digitale recherchemethode. „Meldingen zijn de basis”, zegt wethouder Laurens Ivens (Wonen, SP). „Daarmee laten we de Amsterdammer zien dat, als er iets aan de hand is, we erop afgaan. Daarnaast zijn we nu ook in websites aan het grasduinen om te zien welke panden vaak langskomen. Die leggen we naast het kadaster en alle andere gegevens die we kunnen vinden.”

Handhaving van de regels (niet meer dan zestig dagen verhuren per jaar, aan niet meer dan vier toeristen) is arbeidsintensief. Hoe toon je aan dat iemand niet zestig maar 62 dagen verhuurt?

„We moeten steeds meer handhavingscapaciteit inzetten om de Amsterdammer te beschermen tegen excessen”, zegt Ivens. In drie jaar kost het 3,5 miljoen euro extra. Volgens hem zou het „een stuk schelen” als verhuurders een meldplicht krijgen waardoor de stad weet hoelang ze verhuren. Wie langer verhuurt dan zestig dagen, krijgt dan bezoek. „Voor dat laatste is een rechtsgrond nodig, een haakje in de wet waarop we ons kunnen baseren. Daarover zijn we in gesprek met Den Haag.”

De gemeente heeft nu de brandveiligheid, de Huisvestingswet (woningonttrekking) en het bestemmingsplan als juridische basis om op te treden tegen illegale hotels. „We gebruiken in Amsterdam alle kansen die we hebben”, zegt Ivens. „Kan het nog scherper en efficiënter? Jazeker. Meer juridische mogelijkheden zijn altijd welkom.” Met toeristische verhuur valt zo veel geld te verdienen, zegt hij, dat de prikkel om níét te verhuren wel heel hoog moet zijn.

Planten van plastic

Sinds dit jaar voert de gemeente daarom standaard hercontroles uit bij hotels die eerder zijn gesloten. Zoals deze ochtend op de Oudezijds Achterburgwal, bij een monumentaal pand dat dit jaar al drie maanden gesloten werd wegens illegale verhuur.

Handhavers Els en Greet bellen aan, met brandweerman Erik. Het is negen uur ’s ochtends. In eerste instantie opent niemand de deur. Dan komen drie jonge Israëliërs naar buiten. Zeventienhonderd euro voor vijf nachten, vertellen ze, via Airbnb.

Binnen: vijf hotelappartementen met vrijwel allemaal dezelfde indeling. Ruime woonkamer, keuken, twee slaapkamers – 28 slaapplaatsen in totaal. Op de deur namen als ‘Rembrand’ of ‘Mondrian’. Alles strak afgewerkt, modern en luxe.

Op wat koffers, jassen en sigaretten na ontbreken persoonlijke spullen in de verhuurde ruimten. Geen foto’s, lege koel- en kledingkasten. De planten zijn van plastic. Op de gang hangen briefjes: Respect our neighbours!

„Als je hier slaapt als toerist”, zegt brandweerman Erik, „en er breekt brand uit, is er een grote kans dat het misgaat.” Zes maanden moet het hotel dicht, besluit de gemeente.

Als de handhavers die middag met de slotenmaker en politie terugkeren, is de eigenaar erbij, een hoteleigenaar die ooit veel vastgoed had in Amsterdam. Hij heeft er niets mee te maken, zegt hij, de verhuur wordt geregeld door een internationaal bureau. In een van de appartementen woont hij zelf, en dat had hij aan de toeristen verhuurd. In een ander appartement woont een expat – met een contract van zes maanden, dus legaal.

Waarom liggen er dan geen spullen? „Dit is de moderne wereld, hier zitten Amerikanen en Russen. Die zijn er nooit en hebben alleen een laptop nodig. In welke wet staat dat je foto’s of schilderijen moet ophangen om te bewijzen dat je er woont? Wat een betutteling. Het is hier toch hartstikke gezellig?”