Gaat die spuugfoto van je baby op Facebook te ver?

Kinderen en sociale media Hoe ver kun je gaan als ouder met het plaatsen van kinderfoto’s op sociale media? In gesprek met ouders die alles of juist helemaal niets delen.

Foto Suzanne Mensen, fotobewerking NRC

Muck Siewertsz van Reesema heeft 8.500 volgers op Instagram. Die vinden hem een „lekker mannetje” en willen hem „opvreten”. Muck is twee weken oud. Zijn ouders, fotomodel Kim Kötter en zanger Jaap Reesema, hebben besloten zijn prille leven te delen met iedereen die het wil zien. Elke dag staat er een nieuwe foto op het Instagramaccount van BN’er-baby Muck.

Freelance journalist Suzanne Mensen, moeder van Roos (1), heeft 2.300 Twittervolgers, 1.800 op Instagram, 350 vrienden op Facebook en een handvol op Snapchat. Die krijgen de hele dag stijlvolle foto’s en filmpjes van Roos te zien. Roos in een pashokje (256 likes), in de zandbak (127 likes) en in een bloemenweide (265 likes). Waarom? „Pure trots”, zegt Mensen. „Ik pronk met haar. En wat is daarop tegen? Ze is mijn best gelukte project.”

Uitzonderingen? Niet echt. Kinderfoto’s zijn zo alomtegenwoordig op sociale media dat er zelfs een app bestaat om ze te blokkeren. „Dat betekent dat tegen de tijd dat kinderen oud genoeg zijn om sociale media te gebruiken, ze al een digitale identiteit hebben. Namelijk, de identiteit die hun ouders voor hen hebben gemaakt”, zegt Remco Pijpers, specialist jeugd en digitale media bij stichting Kennisnet.

Wat vinden kinderen er zelf van? We spraken vier tieners over het (on)toelaatbare online gedrag van hun ouders: Mam! Wat doet die schoolfoto op Facebook?

Voor het eerst op het potje

„Juist in de pubertijd is het belangrijk dat ze zelf kunnen beslissen hoe ze zich online presenteren. En het is door digitalisering al zo moeilijk voor kinderen om aan de controle van ouders te ontkomen.” Het is de vraag of pubers de lol kunnen inzien van die foto die mama een paar jaar geleden heeft gepost waarop hij gekke bekken trekt, moest overgeven of voor het eerst op het potje ging. Waar begint het recht op privacy van een kind en stopt het recht van ouders op het delen van waardevolle momenten?

Stel die vraag aan een paar ouders en je krijgt evenveel verschillende antwoorden. Suzanne Mensen kent de gevaren. Dat de foto’s van Roos op de harddisk van een pedofiel terecht kunnen komen. Dat ze zonder haar toestemming in reclames gebruikt kunnen worden. Op Instagram doet zich zelfs de verontrustende trend voor van ‘baby-role-playing’: met gestolen baby- en kinderfoto’s doen alsof je een eigen kind hebt. Vaak zijn het tienermeisjes die onder een schuilnaam online ‘moedertje spelen’, bleek uit een reportage van nieuwssite Fast Company.

Oké, er zijn gevaren. Maar tegelijk heeft Mensen ontzettend veel aan sociale media te danken. Omdat ze zelf geen vrienden met kinderen heeft, zoekt ze online moeders op om ervaringen mee te delen en tips uit te wisselen. Sociale media maken van haar een betere moeder. Voorlopig schittert Roos daarom nog op haar accounts. Maar zodra haar dochter een eigen mening heeft, gaat die voor.

Sharenting is niet vanzelfsprekend

Sharenting, zoals de combinatie van opvoeden en online delen wordt genoemd, is voor veel ouders helemaal niet zo vanzelfsprekend. Filosoof Kasper van Royen besloot begin vorig jaar meer dan honderd foto’s van zijn dochter Annika van Facebook te halen. Hij was in eerste instantie bezorgd over commercieel hergebruik door het sociale netwerk, maar vond het ook „raar” dat zo’n persoonlijk fotoalbum door iedereen gezien kan worden. „Schattigheidsexhibitionisme”, noemt hij het gedrag dat hij maandenlang zelf vertoonde. „Likes zijn gegarandeerd, want mensen vinden foto’s van kinderen fantastisch. En dat gaf mij weer een goed gevoel.” Het gekke is: Van Royen schrijft wel openhartig over zijn dochter in zijn artikelen en onlangs verschenen boek En toen kwam Annika (Nijgh & van Ditmar). „Er zal ongetwijfeld een tijd komen dat ze me daarvoor zal haten, meer nog dan voor die foto’s als ik ze had laten staan. Maar goed, ik ben schrijver en haar vader dus ontkomt ze er niet aan.”

Eigenlijk is het al bijna onmogelijk om je kind helemaal niet op sociale media te laten figureren. Dat merkt Gerard Bouwmeester uit Utrecht, die zijn zoon niet herkenbaar op online foto’s wil. Bouwmeester en zijn vrouw vinden dat hun zoon later zelf moet kunnen beslissen welke foto’s hij van zichzelf op internet laat zien. „Het geeft onvoorstelbaar veel gedoe. We hebben binnenkort een bruiloft. Dan moet je het bruidspaar dus over je keuze vertellen en die moeten dan de fotograaf inlichten die er op zijn beurt de hele dag op moet letten dat hij onze zoon niet fotografeert.”

Familie en vrienden hebben er weinig begrip voor. „Mijn vader zou graag elke keer als hij op bezoek komt een selfie met zijn kleinzoon op Facebook willen zetten. Ik verbied hem dat, waarop hij zegt dat het net zo goed zijn kleinzoon is als mijn kind. Ik vind dat mijn vrouw en ik hierover beslissen.”

Polaroids op kraamvisite

Weerstand, dat ondervond ook beeldredacteur Yara van der Velden toen zij en haar vriend besloten geen digitale fotografie van hun nu vier maanden oude dochter Ona toe te staan. „Opa en oma zijn is een statussymbool, merkte ik. Maar pronken met je kleindochter gaat veel moeilijker als je alleen een printje hebt.”

Het was wel even wennen voor de kraamvisite. Die kreeg een polaroidtoestel in de handen gedrukt, zodat er toch een kiekje mee naar huis kon worden genomen. En Van der Velden heeft pasfoto’s laten maken om uit te delen. Ze is niet zozeer bang voor pedofielen of stalkers. „Ik vind het gewoon niet nodig dat Ona’s foto’s door Jan en alleman worden gedeeld.” Dat besef kwam toen haar moeder op Whatsapp een foto van een voor haar wildvreemde baby doorstuurde, het kind van de dochter van een vriendin. „Digitaal beeld kan heel makkelijk een eigen leven gaan leiden. Zelfs als je een foto in een besloten omgeving als Whatsapp doorstuurt.”

Suzanne Mensen twijfelt er weleens over. „Begrijp me niet verkeerd, ik deel heel bewust zonder Roos te schaden. Maar stel dat ik op straat door een vreemde zou worden aangesproken vanwege mijn Instagramaccount. En dat die dan de naam van mijn dochter weet. Dan zou ik toch wel achter mijn oren krabben. Het moet niet te dichtbij komen.”