Pakistan speelt een dubbelspel met de VS

Strijd tegen Talibaan De Pakistanen steunen officieel de Amerikaanse strijd tegen terreur. Maar ze blijven ook de Afghaanse Talibaan krachtig steunen. Amerikaanse drones op de Pakistaanse Talibaan zijn echter welkom.

Betoging in de Pakistaanse stad Multan tegen Amerikaanse drone-aanvallen. Foto SS MIRZA/AFP

De Pakistaanse regering is woedend over de „soevereiniteitsschending” door de Verenigde Staten. Maar premier Nawaz Sharif zei niet wat de hoogste Talibaan-leider mullah Akhtar Mansour, die zaterdag werd gedood bij een Amerikaanse drone-aanval, eigenlijk in Pakistan te zoeken had. De premier werd pas achteraf door de Amerikanen over de aanval ingelicht.

Het was niet voor het eerst dat Amerika zijn vijanden aantrof in Pakistan. Ook de vorige leider van de Talibaan, mullah Omar, zou zich er hebben schuilgehouden. Van Osama bin Laden is dat zeker: Amerikaanse Navy Seals drongen op 2 mei 2011 Pakistan binnen en schoten hem dood. De operatie werd voorbereid als een militaire actie op vijandelijk grondgebied. De bevriende regering in Islamabad werd niet vooraf ingelicht, omdat de operatie anders vrijwel zeker zou uitlekken. Precies zo ging het bij de drone-aanval van afgelopen weekeinde.

Toch blijven de VS Pakistan een ‘bondgenoot’ noemen in de strijd tegen al-Qaeda en de Talibaan. Het land krijgt jaarlijks twee miljard dollar aan economische en militaire hulp uit Washington.

1. Aan wiens kant staat Pakistan eigenlijk?

Officieel aan die van de VS, met wie het zich geen conflict kan veroorloven. De Pakistaanse krijgsmacht beschouwt alleen niet de Afghaanse Talibaan, maar India als de vijand. Pakistan wil voorkomen dat er een pro-Indiase regering komt in Kabul. Daarom laat het de leiders van de Talibaan opereren vanuit Quetta, de hoofdstad van de Pakistaanse provincie Baluchistan, en uit Karachi. De Talibaan zijn daar open over, maar Pakistan heeft het nooit volmondig erkend.

Voor de strijd van de Afghaanse Talibaan bestaat veel sympathie bij Pakistaanse militairen. In de jaren negentig werden ze getraind, gefinancierd en bewapend door de militaire inlichtingendienst ISI. Afghanistan zegt dat Pakistan dat nog steeds doet, maar voor zulke directe steun is geen sluitend bewijs.

De Amerikanen zeggen wél bewijs te hebben dat de ISI militaire steun geeft aan het Haqqani Netwerk – een relatief kleine, maar effectieve guerrillagroep die op Afghaans grondgebied vecht vanuit bases in Pakistan. De leider van de groep is ook de tweede man van de Talibaan, en zou wel eens een gooi naar het leiderschap kunnen gaan doen: Sirajuddin Haqqani.

2. Waarom laten de VS Pakistan niet vallen, als de samenwerking niet voldoet?

Washingtons doel is te voorkomen dat Afghanistan opnieuw gebruikt kan worden als uitvalsbasis voor terroristen die het op de VS hebben gemunt. Zonder Pakistaanse medewerking hebben de Amerikanen geen goede aanvoerlijnen en zijn langdurige militaire operaties in Afghanistan (dat tevens grenst aan Iran, China, en drie voormalige Sovjet-republieken) dus onmogelijk.

3. Als de Pakistanen zo boos zijn, waarom schieten ze Amerikaanse drones dan niet gewoon uit de lucht?

Drones zijn makkelijk neer te halen. Het gebeurt niet, omdat Pakistan er óók voordeel van heeft. Het leger is in een felle strijd gewikkeld met de eigen, ‘Pakistaanse’, Talibaan: een losse verzameling jihadistische groepen die bloedige aanslagen plegen. In 2010 bleek via WikiLeaks dat Islamabad in die strijd gebruikt maakt van camerabeelden van de drones. Bovendien doden de VS ook geregeld, vaak op Pakistaans verzoek, commandanten van de Pakistaanse Talibaan.

4. Wat is de boodschap van de raketaanval op Mansour?

Die is meerledig en keihard. De Amerikanen hebben bewust een Pakistaanse rode lijn overschreden: alléén drone-aanvallen in de tribale gebieden, waar al-Qaeda en de Pakistaanse Talibaan actief zijn. Zo wilde Islamabad de Afghaanse Talibaan beschermen. De Amerikaanse boodschap aan Pakistan is: doe meer om de Talibaan-leiders aan de onderhandelingstafel te krijgen. Onder Mansours leiderschap liep het prille vredesoverleg dood. Vorige week kwamen de Talibaan opnieuw niet opdagen bij voorbereidende besprekingen.

De Pakistaanse veiligheidsanalist Amir Rana denkt dat er een akkoord was tussen Washington en Islamabad, zo vertelde hij op een Pakistaanse nieuwszender. Ook Pakistan is het vechten aan zijn grenzen beu. Volgens Rana zou Islamabad een drone-aanval in Baluchistan niet verhinderen als Mansour vrede bleef blokkeren. De boodschap van Islamabad aan de Talibaan-leiders in Quetta is:

‘Als jullie vrede blijven weigeren zijn jullie ook bij ons niet veilig.’

Hoe het nu verder moet met Pakistans rol als vredesmakelaar, is onduidelijk. Dat geldt ook voor Baluchistan als schuilplaats voor de Talibaan. Misschien dat mullah Mansour hierop vooruitliep. De raketten sloegen in op de terugweg van een bezoek aan Iran.