Noem een racist een racist

Opinie Er rust een taboe op het verwijt van racisme, schrijft Claire Weeda in aanloop naar het Wilders-proces. „Dat is een vrijbrief voor ongebreidelde belediging en discriminatie.”

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Geert Wilders heeft er ook een handje van. Het verwijt van racisme wimpelt hij af met het argument dat hij kritiek heeft op de islam, niet op moslims. Ironisch is dat de PVV-leider dezelfde redenering volgt als de kleine groep salafisten in Nederland (8 procent van de moslims). Beiden menen dat er maar één islam is, en dat die een volledige onderwerping van de moslim voorschrijft door letterlijke naleving van de wetten in de koran. Immers, de islam is volgens hen niet door allerlei groepen sunnieten, shiieten, soefi’s, ibadieten uitgevonden, geïnterpreteerd en in de praktijk aangepast aan hun eigen dagelijkse levenswijze.

Het is opvallend dat politici, opiniemakers en burgers sinds Fortuyn steeds luider roepen dat kritiek op moslims niets met racisme van doen heeft. In het vorige Wilders-proces schaarde het Openbaar Ministerie zich dan ook aan de kant van Wilders. Onlangs maakte ook premier Rutte sussende geluiden toen ‘bezorgde burgers’ fel protesteerden tegen de komst van die gevaarlijke Syrische vluchtelingen. We moesten vooral niet denken dat ze racisten waren!

Het lijkt erop dat er een taboe rust op het verwijt van racisme. Dat kan een vrijbrief zijn voor ongebreidelde belediging en discriminatie van allerlei groepen als moslims, joden en Afrikanen. Het is ook onjuist dat aanvallen op religieuze groepen niet racistisch kunnen zijn.

In het tweede Wilders-proces dat donderdag hervat wordt, ligt het anders. Wilders wordt nu ten laste gelegd dat hij Marokkanen opzettelijk beledigt en aanzet tot haat jegens hen ‘wegens hun ras’. Zijn in het café opgevoerde beurtzang ‘Minder Marokkanen’, en de toegift ‘Nah, dan gaan we dat regelen’, schetsen een scenario waarin ‘criminele Marokkanen’ in de toekomst uit de samenleving verwijderd kunnen worden.

Wilders wordt vervolgd omdat hij aanzet tot haat ‘wegens ras’

Punt is echter dat in de beleving van veel mensen het moeilijk is voortdurend onderscheid te maken tussen bijvoorbeeld moslims uit Noord-Afrika en het Nabije Oosten en Marokkanen. Moslims zijn soms fysiek herkenbaar door hun kleding, uiterlijk, eet- en drinkgewoontes. Bovendien krijgen moslims steeds vaker ‘aangeboren’ eigenschappen opgeplakt. De islam legt hun immers op dat zij de koran letterlijk moeten interpreteren. Daarom zouden moslims ook geweld verheerlijken en zijn ze fanatieker dan de rationele Europeaan met zijn Verlichting. Net zo kregen in het verleden joden vaak zulke ‘aangeboren’ eigenschappen opgeplakt: geldzucht, slinksheid, geheime bedoelingen. Bovenal hielden ze zich halsstarrig aan de joodse wetten, zelfs als ze zich hadden bekeerd tot het christendom.

Het is precies dit vermeende gebrek aan keuzes dat de kern vormt van racisme. Racisme is een complex van ideeën en misplaatste veronderstellingen dat bepaalde groepen vaste eigenschappen hebben die door voortplanting worden doorgegeven. Afkomst, huidskleur, mentale eigenschappen, religie en cultuur lopen daarin vaak door elkaar. In vijftiende-eeuws Spanje, bijvoorbeeld, waren christenen, moslims en joden druk in de weer om genealogisch met stambomen in kaart te brengen dat men zuiver ‘christelijk’ of ‘joods’ bloed had. In onze tijd beklaagt men zich dat moslims onderling trouwen en aldus hun religieuze cultuur van ouder op kind doorgeven. Soms zegt men ook dat het moslimradicalisme ‘in de genen zit’.

Onder al deze vormen van racisme sluimert de veronderstelling dat cultuur zichzelf reproduceert zoals een species dat doet. Men denkt dat ideeën als op zichzelf staande entiteiten doorgesluisd worden van generatie op generatie, of van cultuur op cultuur. Het is ogenschijnlijk moeilijk voor wie in een bepaalde cultuur geboren is, zich daarvan los te wrikken.

De ‘aangeboren lange tenen’ van moslims lokken kwetsende, provocerende aanvallen uit. De Verlichte Europeaan haalt graag zijn gelijk. Zie je nu wel, die (ook in de Middeleeuwen als beeld voorkomende) varkenskoppen en geitenneukers kunnen niet tegen kritiek! Ze zijn achterlijk, minderwaardig, onredelijk! De steeds grovere provocaties onder het mom van vrijheid van meningsuiting verworden zo tot een zeer schadelijke self-fulfilling prophecy. Het zal er vooral toe leiden dat alle partijen hun hakken in het zand zetten, met als sneeuwbaleffect groeiend wederzijds wantrouwen. Vooral als moslims naast geweldsverheerlijking ook nog criminaliteit en ongetemde seksuele driften worden toegeschreven. Dan komt de stap om ze uit te sluiten en misschien zelfs te verdrijven rap dichterbij. Vooral in combinatie met economische onzekerheid en weinig vertrouwen in de politiek is dit een gevaarlijke cocktail.

Men moet vooral kritiek op ideeën, ideologieën en religies blijven uitoefenen. Dit is ook geen oproep om elkaar voor racist uit te maken. Wél moet men beseffen dat de perceptie dat alle moslims vastgekleefd zitten aan één rigide, gewelddadige vorm van islam onjuist is. Moslims die zeggen geen geweld te verheerlijken en de Nederlandse democratie omarmen, moet de samenleving op hun woord geloven. Het gescheld dat moslims achterlijk zijn, moet ook dringend ophouden. En politici en opiniemakers hebben de verantwoordelijkheid om zich heel duidelijk tegen deze xenofobie uit te spreken. Anders wacht ons een sombere toekomst.