Natuurlijk gaan er reservebanden mee

Testvluchten Na decennia debat landden de eerste JSF’s gisteren in Nederland. De aanschaf zal niet meer worden teruggedraaid, maar helemaal ten einde is de discussie nog niet. Nu gaat het over decibellen. Hoeveel lawaai mag zo’n gevechtsvliegtuig maken?

Foto Vincent Jannink/ANP

Op een tafel bij de ingang van het zaaltje op de luchtmachtbasis in Leeuwarder liggen rood-wit-blauwe speldjes van de JSF, een grijze miniatuur van het nieuwe gevechtsvliegtuig en een kleurenfoto van de F-35, zoals het toestel officieel heet. Michel Rein, van Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin, vraagt de aanwezige journalisten op om de spulletjes vooral mee te nemen. Hij trekt de kop van de staart. „Kijk het is een USB-stick waarop u alle informatie over het vliegtuig kunt vinden.”

Maandag landden voor het eerst twee JSF’s in Nederland. Ze waren de oceaan over gevlogen vanaf de militaire luchtmachtbasis Edwards in Californië. Daar werkt een Nederlands testteam nu anderhalf jaar aan de ontwikkeling van het toestal dat de F-16 moet opvolgen waar de luchtmacht sinds de jaren mee vliegt. Minister Jeanine Hennis (Defensie, VVD) en luchtmachtcommandant Alexander Schnitger heetten de piloten na hun landing welkom. Tientallen journalisten uit binnen- en buitenland en honderden vliegtuigspotters sloegen de aankomst gade.

Voorafgaand aan de landing van beide straaljagers gaf Michel Rein een korte toelichting aan journalisten. Over de nieuwste technologische snufjes onder andere. Twee keer toont hij een filmpje van wat een JSF-piloot uit de cockpit waarneemt. „Die kan nu dingen zien die hij anders nooit zag”, aldus Rein. Dat komt door infraroodsensoren en een speciale helm, waarmee de piloot kan waarnemen wat zich 360 graden rondom het toestel afspeelt. Bijzonder aan de JSF is ook de stealth-technologie, die het toestel vrijwel onzichtbaar maakt voor radar. „It’s amazing”, vindt Rein, al vinden de sommigen de techniek overschat.

‘Belevingsvluchten’

Belangrijk is ook dat de JSF de satellietapparatuur heeft waarover de luchtmacht in de F-16 niet beschikt. Eerder deze maand werd bekend dat Nederlandse vliegtuigen die meedoen in de strijd tegen Islamitische Staat (IS) daarom nauwelijks boven Syrië actief zijn – ze kunnen door de Amerikanen niet op dezelfde manier worden ingezet als hun eigen gevechtsvliegtuigen.

De JSF is in Nederland omdat omwonenden van de bases in zowel Leeuwarden als het Brabantse Volkel geluidsmetingen hebben afdwongen bij Defensie. Ze zijn bezorgd over het lawaai dat de JSF maakt. Woensdag vinden er zogeheten „belevingsvluchten” plaats. Bewoners in Volkel en Friese dorpen als Marsum, Koarnjum en Jelsum zullen die dag enquêteformulieren invullen hoeveel lawaai ze ervaren van de nieuwe straaljager. Bewoners in de omgeving profiteren van werkgelegenheid door de aanwezigheid van de luchtmachtbases, maar ze hebben ook last van het geluid.

Argusogen

Volgens Geert Verf van Dorpsbelang Marsum is de acceptatiegraad van het vliegtuiglawaai onder de dorpelingen hoog. „Maar er heerst nu wel angst over hoeveel geluid de JSF produceert. Dus we kijken hier allemaal met argusogen naar de komst van de vliegtuigen.”

Uit een eerste onderzoek in de Verenigde Staten zou in 2009 zijn gebleken dat de JSF tien keer zo veel geluid produceert als de F-16. Intussen zijn er nieuwe metingen geweest, die een harder geluid lieten zien, variërend van 7 tot 28 decibel, stelt Verf. „De laatste meting was in december 2014 van het ministerie van Defensie. Daaruit bleek dat de JSF 12 decibel luider is dan de F-16.” Cijfers die de Fries overigens niet heel veel zeggen. „Het gaat erom hoe het geluid de grond ervaren wordt. Omdat een JSF sneller opstijgt, zou dat minder lawaai op de grond geven. Maar er zijn nog veel onzekerheden die je alleen in de praktijk kunt waarnemen door te meten.” Niet dat veel lawaai de komst van de JSF nog kan tegenhouden. Nederland heeft er 37 besteld. Kosten: 4,5 miljard euro.

Lees ook: Helemaal uit Taiwan voor eerste JSF

Het besluit tot aanschaf van de JSF werd na veel politieke onenigheid en uitstel in 2013 genomen. In 2002 besloot het kabinet-Kok deel te nemen aan de ontwikkeling van het JSF-programma. De Nederlandse industrie zou profiteren van tegenorders van de Amerikanen. Maar juist de PvdA worstelde lang met de dure aanschaf. In 2009 dreigde hierdoor zelfs een crisis in het kabinet-Balkenende IV.

Stroeve landingsbanen

Luitenant Frank den Edel, hoofd van het team dat de overgang van F-16 naar JSF begeleidt, vertelt desgevraagd dat er bij de belevingsvluchten ook vescheidene tests worden uitgevoerd. Bovendien zal het toestel voor het publiek te zien zijn op de open dagen van de Leeuwarder vliegbasis op 10 en 11 juni. Of er dan mee gevlogen wordt, weet hij niet. Den Edel hoopt van wel. „Maar dat is afhankelijk van hoe snel de banden slijten. Onze landingsbanen zijn stroever dan die in de Verenigde Staten. We hebben natuurlijk reservebanden meegenomen, maar of dat er genoeg zijn, moet blijken.”

Intussen gaat het internationale ontwikkelingsprogramma van het vliegtuig in Californië door. Daar zit sinds anderhalf jaar een testteam van 48 man. Er zijn vier Nederlandse piloten die erin kunnen vliegen. Onder meer bewapenings- en informatiesystemen worden getest. De JSF’s die maandag in Leeuwarden aankwamen, gaan over drie weken weer terug naar de VS. In 2019 moet de luchtmacht echt over de eerste toestellen beschikken.