Bayer begint groot avontuur met bod op Monsanto

Overname Monsanto Voedselveiligheid ligt gevoelig in Duitsland. Dus ook een mogelijke overname van Monsanto door Bayer.

Foto Joel Saget/AFP

Nog maar net is de Nederlands-Amerikaanse topman Marijn Dekkers vertrokken bij het Duitse chemieconcern Bayer, of zijn opvolger begint aan een groot avontuur. In Duitsland is met ernstige bedenkingen gereageerd op het nieuws dat Bayer het enorme bedrag van 62 miljard dollar (55 miljard euro) in contanten wil betalen voor het omstreden Amerikaanse bedrijf Monsanto, zaadveredelaar en producent van bestrijdingsmiddelen voor de landbouw.

Monsanto is vrijwel permanent mikpunt van kritiek, onder meer van internationale milieuorganisaties, tegenstanders van genetische manipulatie en van het bestrijdingsmiddel glyfosaat. Binnen de Europese Unie, en zelfs binnen de Duitse regeringscoalitie, lopen uitgerekend dezer dagen de meningsverschillen hoog op over de vraag of de EU het gebruik van dit middel vanwege de vermeende gezondheidsrisico’s wel moet blijven toestaan. In Monsanto’s commercieel succesvolle onkruidverdelger Roundup is glyfosaat het werkzame bestanddeel.

Als de koop doorgaat, wordt het de grootste buitenlandse overname die een Duits bedrijf ooit heeft gedaan

Juist in Duitsland ligt alles wat met landbouw en voedselveiligheid te maken heeft traditioneel erg gevoelig. Daar komt nog bij dat Monsanto veel vijanden heeft gemaakt met zijn intense lobbyactiviteiten en harde aanpak van kleine boeren die zijn patenten zouden schenden. Zet Bayer, wereldwijd bekend als de uitvinder van de aspirine, zijn reputatie niet op het spel, vragen Duitse analisten zich af, als het de Amerikaanse concurrent uit St. Louis (Missouri) inlijft?

„Wij zijn volkomen overtuigd van ons bod en de logica van deze deal”, zei Werner Baumann, sinds 1 mei bestuursvoorzitter van Bayer, maandag in een toelichting op de overnamepoging. Maar veel beleggers reageerden nerveus op het nieuws, waarop maandag een koersverlies van ruim 5 procent volgde. Sinds de eerste geruchten over een overname, op 12 mei, is Bayer al ruim 11 procent van zijn beurswaarde kwijtgeraakt.

Veelbelovende groeimarkt

Volgens Handelsblatt heeft Dekkers zich steeds verzet tegen overname van Monsanto, waarvoor Bayer zich fors in de schulden moet steken. Er zou bij Bayer al maanden over de eventuele overname worden gesproken. „Een riskant plan”, kopte de krant vrijdag op de voorpagina, toen de contouren van het overnamebod bekend waren geworden. Maar de nieuwe man wees er maandag op dat Bayer na eerdere overnames zijn schulden altijd snel heeft kunnen afbouwen.

Als de koop doorgaat, wordt het de grootste buitenlandse overname die een Duits bedrijf ooit heeft gedaan. De strategische gedachte erachter is duidelijk: Bayer wil marktleider worden in zowel zaadveredeling, waar Monsanto erg sterk in is, als onkruidbestrijding, waarmee de onderneming uit Leverkusen nu al vooroploopt. Ook qua regionale spreiding over de wereld zouden de Amerikaanse en de Duitse multinationals elkaar goed aanvullen.

De landbouwchemie is een veelbelovende groeimarkt. De toenemende behoefte aan voedsel in de wereld, bij een beperkte hoeveelheid landbouwgrond en een groeiende wereldbevolking, biedt goede perspectieven voor manieren om de opbrengst van de oogst te verbeteren, via zowel zaadveredeling als bestrijding van onkruid en plantenziektes. Daarbij spelen in de eerste plaats commerciële motieven, maar de ontwikkelingen in de landbouw hebben ook geopolitieke betekenis.

Binnen de agrochemie is een consolidatie aan de gang – zie het vorig jaar aangekondigde voornemen van Dow Chemical en DuPont om samen te gaan. Monsanto zelf deed een vergeefse poging tot overname van het Zwitserse Syngenta, dat uiteindelijk in handen kwam van het Chinese staatsbedrijf ChemChina. Bayer wil niet achterblijven en zijn leidende positie in de sector veiligstellen.

Genspecialisten weggejaagd

Maar de risico’s zijn groot – de Frankfurter Allgemeine Zeitung noemt het overnamebod daarom ‘een waagstuk’. De landbouw is een sector die sterk afhankelijk is van onzekere factoren als het weer en de economische conjunctuur. En als Bayer zijn afhankelijkheid van de landbouw vergroot, gaat dat ten koste gaat van het relatieve belang in de onderneming van de farmaceutische tak.

Toch is er ook steun voor ‘het moedige bod’ van Bayer, zoals de Süddeutsche Zeitung het in een commentaar noemt. Het is makkelijk, schrijft de krant, om Monsanto te demoniseren als één grote ‘levensmiddelenvergiftigingsmachine’. Maar Duitsland kan niet blijven vasthouden aan het romantische 19de-eeuwse ideaalbeeld van een kleinschalige landbouw. Op de grootschalige ‘industriële’ landbouw valt veel aan te merken, maar om de wereld te voeden zijn modernisering en nieuwe technologieën nodig.

De krant hoopt dat de overname van Monsanto een impuls zal geven aan een nieuw en zakelijk debat over genetische manipulatie van planten in Duitsland. En daarmee misschien aan een terugkeer van bedrijven en specialisten op het gebied van gentechnologie in het algemeen, die de afgelopen jaren uit Duitsland zouden zijn ‘verjaagd’.