Apeldoornse hulp wordt zelf de baas

Twaalf ontslagen Vérian-hulpen gaan samen verder in coöperatie. Wordt de thuiszorgcoöperatie een nieuwe trend?

Agnes van den Bosch (43) en Arie Stuivenberg (64) gaan het zelf doen. Stuivenberg moest salaris inleveren bij Vérian. „We vroegen: wat levert de directie dan in, en de managers? Niks.” Foto Gino Kleisen

Zonder directie, kantoor of leaseauto, maar op scooter of fiets en met vergaderingen thuis. Twaalf ontslagen thuishulpen van zorgorganisatie Vérian in Apeldoorn hebben het heft in eigen hand genomen en een thuiszorgcoöperatie opgericht, voor zover bekend de eerste in Nederland. Ze gaan verder op „eigen kracht”, met hun eigen cliënten. Hun salaris blijft ongeveer gelijk.

„Het is spannend. Wat komt er allemaal op ons af?”, zegt Agnes van den Bosch (43 jaar), die zestien jaar als thuishulp bij Vérian werkte. „Maar eigenlijk blijft ook veel hetzelfde: het werk, de cliënten.”

Vérian kondigde in januari het ontslag aan van 537 thuishulpen, nadat de organisatie eerst, vergeefs, had geprobeerd op de lonen te korten. Dat zou noodzakelijk zijn omdat gemeenten te lage tarieven betalen. Veel thuiszorgbedrijven hebben het moeilijk omdat het Rijk tot wel eenderde op het budget van de gemeentes bezuinigt. In maart ging TSN Thuiszorg, de grootste leverancier van huishoudelijke hulpen, failliet.

Vérian ging niet ten onder, maar besloot wel bij diverse gemeentes, waaronder Apeldoorn, zelf de contracten op te zeggen, omdat het concern te veel verliezen zou lijden op de thuiszorg. De nieuwe coöperatie heeft het bestaande werk van hun oude werkgever overgenomen.

Zetten de ex-werknemers van Vérian een nieuwe trend? Vakbondsbestuurder Marian Beldsnijder van FNV Zorg en Welzijn denkt van wel: „Deze medewerkers zijn het gehannes met de werkgevers in de thuiszorg zat. In de coöperatie beslissen ze zelf. Ze zijn eigenaar en werknemer tegelijk. Ze hebben een arbeidsovereenkomst en vallen onder de cao, waardoor ze zijn verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid.”

Wethouder Paul Blokhuis (Zorg en Welzijn, ChristenUnie) van de gemeente Apeldoorn, die een contract met de twaalf thuishulpen sloot, zegt: „Het zou mij niet verbazen als dit de toekomst is.”

Joke van der Schoor van Help Gewoon Nederland, een organisatie die de thuishulpen begeleidde bij de oprichting van de coöperatie en straks hun administratie verzorgt, merkt stijgende belangstelling voor werknemerscoöperaties in de zorg. In de Gelderse gemeente Berkelland wil een aantal thuishulpen, ontslagen TSN-medewerkers die nu in dienst zijn bij Buurtzorg Familiehulp, ook een coöperatie beginnen. Van der Schoor is eveneens betrokken bij initiatieven in Nijmegen, Steenwijk en Harderwijk. „En ik ben ook gebeld uit Ede. Daar ga ik een presentatie houden.”

De hulpen zijn ontevreden over hoe het gaat in de thuiszorg, stelt Van der Schoor. „Ze hebben het gevoel dat het zo niet langer kan. Ze kunnen niet voor de mensen zorgen zoals zij dat graag willen. Ze hebben te maken met strenge regels. Bijvoorbeeld dat ze ramen niet mogen lappen, terwijl dat voor een cliënt die alleen nog maar naar buiten kan kijken, heel belangrijk kan zijn.”

Arie Stuivenberg (64 jaar), een van de deelnemers in de coöperatie: „Er leven veel frustraties over hoe we zijn behandeld. Neem de korting op ons salaris. We vroegen: wat levert de directie dan in, en de managers? Niks, want dat had de raad van bestuur zo bepaald. Het is alsof ons werk minder waard is.”

Voor de thuishulpen in Apeldoorn betekent een eigen coöperatie meer armslag bij de hulp aan cliënten. Als het halen van boodschappen urgenter is dan een gestofzuigd tapijt, dan kan de huishoudelijke hulp die boodschap nu gewoon even doen. Stuivenberg: „We hebben niet meer te maken met de regels van Vérian, die dat niet toestonden. Maar we doen natuurlijk geen dingen die niet mogen of waartoe we niet bevoegd zijn.”

Coöperaties in de zorg zijn niet nieuw. In 2015 werd de eerste opgericht, een coöperatie voor de jeugdzorg in de gemeente Oude IJsselstreek, volgens Van der Schoor. In ‘de schoonmaak’ bestaat dit soort coöperaties al sinds 2012. „Ze werken zonder management en hebben minder overheadkosten. Het grootste gedeelte van het geld dat binnenkomt, gaat naar de mensen die het werk doen.”

Volgens Van der Schoor gaat de coöperatie in Apeldoorn „een stap verder” dan de veelgeprezen managementarme Buurtzorg. „Anders dan bij Buurtzorg zijn de mensen in de coöperatie zelf verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en het geld. Ze moeten zelf hun bedrijf runnen.”

De gemeente kon snel tot zaken komen met de voormalige Vérian-hulpen die hun werk zouden verliezen omdat hun werkgever de opdrachten teruggaf. Apeldoorn koos voor een „bestuurlijke aanbesteding” van de thuiszorg die het mogelijk maakt à la minute nieuwe contracten af te sluiten. Wethouder Blokhuis: „Het belangrijkste is dat klanten hun hulp houden, bij voorkeur hun eigen hulp. Ik ben blij met deze coöperatie. Het zijn zeer gemotiveerde professionals.” De ondertekening, begin mei, was „een leuk feestje. Er heerste een uitgelaten stemming.”

En wat als meer hulpen willen deelnemen? Stuivenberg: „Tot twintig personen zou kunnen, maar meer niet. Want dan passen we niet langer in een huiskamer. Voordat je het weet moet je een vergaderruimte huren, en dat is dan weer overhead. Die mensen kunnen zelf een coöperatie oprichten.”