Veel lof voor Verhoeven in Cannes, maar geen prijs

Filmfestival cannes Elle, de nieuwe film van Paul Verhoeven, oogst grote waardering bij de filmpers in Cannes. ‘Verbijsterend’ en ‘diabolisch’ schrijven ze.

Paul Verhoeven met Isabelle Huppert op de rode loper, zaterdag voorafgaande aan de premier van Elle tijdens het filmfestival van Cannes. Eric Gaillard/Reuters

Vooraf voorzag Verhoeven schandaal, dat is hij zo gewend: succes ging altijd gepaard met verguizing. In Nederland werd hij een perverse creep na Spetters (1980), in Amerika na Showgirls (1995). Maar in de luwte van de 21ste eeuw - zijn laatste film, Zwartboek, stamt al uit 2006 – blijkt hij uitgegroeid tot een mythe: de sardonische Hollandse filmauteur die Hollywood naar zijn hand zette met sluwe, subversieve, dubbelzinnige blockbusters als Robocop, Basic Instinct en Starship Troopers. Een profeet, onbegrepen in eigen land en tijd.

Maar in Cannes oogst Elle minimaal grote waardering en soms extase. Het eerbiedwaardige Cahiers du Cinema schrijft: „We hadden niet durven dromen van een film die zo dapper, en ook genereus, aan de fundamenten van de Franse film schudt.” Verknipt genie, topvorm, flits van controverse in een briljante gloed, verbazingwekkend, verbijsterend, diabolisch, gevaarlijk genot, guilty pleasure: dat zijn zo wat kwalificaties in de filmpers.

Zelfs de geremde Angelsaksische pers accepteert nu, soms tegenstribbelend, dat je Verhoeven niet letterlijk moet nemen, dat zijn oeuvre doordrenkt is van ironie, provocatie en gitzwarte humor. The Guardian probeerde in de persconferentie nog even een vuurtje op te rakelen: of Verhoeven niet vreesde dat „bepaalde mensen” – dacht hij aan de puriteins-feministische bloggers van zijn eigen krant? – geschokt waren. „Nee toch?”, glunderde Verhoeven quasi-onschuldig.

Lees het interview met Paul Verhoeven: ‘Wat je in de ogen ziet tijdens seks is onzegbaar’

Wrange grappen

Elle begint op zwart, met gehijg en gegrom dat klinkt als gepassioneerde seks. Het blijkt een verkrachting. Maar Michèle wil er, op goede gronden, geen politie bij, laat staan pers. Dus veegt ze de scherven op, neemt een bad en meldt de verkrachting een dag later onaangedaan tijdens een dinertje. „Wacht nog even met die fles champagne”, fluistert een tafelgenoot naar een ober: een van Verhoevens wrange grappen rond de in Frankrijk zo heilige dinertafel - het hilarische kerstdiner moet dan nog komen.

Bekijk de trailer:

Michèle herbeleeft haar verkrachting, transformeert het tot wraakfantasie en zet het van zich af. Het blijft een uur lang de olifant in de kamer terwijl we zijwegen inslaan en door haar wereld navigeren; dan keert de dader terug en kan het spel echt beginnen. Verhoeven: „Michèle is als iemand die op dieet moet, maar nog een lade vol chocoladerepen heeft. Wat doe je dan? Gooi je die weg, of eet je ze eerst op en begin je dan met je dieet?”

De Franse diva Isabelle Huppert speelt volgens velen de rol van haar leven in Elle, als enigmatische Michèle die fier weigert slachtoffer te zijn. „Verhoeven tilt haar Isabelheid naar een hoger niveau”, constateerde een Franse collega gisteren. Als onsentimentele overlever past ze in het rijtje Verhoeven-heldinnen: Renée Soutendijk, Sharon Stone, Carice van Houten. Maar dan extremer: zonder de verkrachting(en) valt het zwaar sympathie op te brengen voor dit loeder, voor wie de slappe, behoeftige en verknipte mannen om haar heen pionnen zijn in een schaakspel met andere vrouwen. Rivalen, maar ook haar hartsvriendin bedriegt ze, gewoon omdat het kan, en haar gebotoxte moeder ruziet ze min of meer het graf in.

Of dat feminisme, misogynie of vrouwenangst is, bepaalt de kijker maar: in zijn ambivalentie is Elle het tegendeel van het kraakheldere Zwartboek, aldus Verhoeven. „U krijgt alle stukjes informatie, maar niet hoe die aan elkaar passen.” Dat laat hij aan de kijkers.

Koudwatervrees

Na het bad in adoratie waarop Cannes hem trakteert, en na tien jaar vruchteloos filmplannen lanceren in Nederland en de Verenigde Staten, spijt het Verhoeven dat hij niet eerder de steven richting Frankrijk wendde. Had misschien toch te maken met koudwatervrees en uit je comfort zone gaan, denkt hij nu. Maar het is geweldig goed bevallen en smaakt naar meer.
We spraken eerder met Verhoeven:


Zijn oude plannen? Sciencefiction en superhelden boeien hem niet meer zo. De Stille Kracht komt financieel maar niet rond. De film over Jezus? „Die is dood. En staat nooit meer op”, grapte hij zaterdag. Verhoeven wil door met producer Saïd Ben Saïd. Drie projecten, maar een oorlogsfilm over Gestapo-chef Klaus Barbie en de Franse verzetsstrijder Jean Moulin in Lyon, 1943 is nu het meest veelbelovend.