Waarom kunnen we op vakantie niet poepen?

Het lijkt zo simpel, maar poepen lukt lang niet altijd en overal. Bij veel mensen hapert de stoelgang buitenshuis. Dat kan op werk zijn, op school of in de trein. Maar waar het minst gepoept wordt, is op vakantie.

Muziekfestivals zijn verschrikkelijke plekken om te poepen. De gedachte aan een festivaltoilet dat al drie dagen non-stop wordt gebruikt is genoeg om elke aandrang te onderdrukken. Pas thuis, in het kleinste kamertje dat ik het meest vertrouw, komen de darmbewegingen weer op gang.

Het lijkt zo simpel, maar poepen lukt lang niet altijd en overal. Bij veel mensen hapert de stoelgang buitenshuis. Dat kan op werk zijn, op school of in de trein. Maar waar het minst gepoept wordt, is op vakantie.

Waarom is poepen op een vreemde locatie zo moeilijk? En is er iets aan te doen?

„Ik zou willen dat ik een antwoord kon geven”, zegt Marc Benninga, kinderarts maag-darm-leverziekten en obstipatie-expert bij het Emmakinderziekenhuis en het AMC. „Ik doe al jaren onderzoek naar obstipatie, maar snap nog steeds niet waarom mensen niet meer kunnen poepen zodra ze de grens overgaan.”

Benninga behandelt vooral kinderen met obstipatie. Ze poepen niet meer omdat ze bang zijn voor vieze wc’s of voor pijn. Maar een kind kan bijvoorbeeld ook last krijgen van langdurige verstopping als het gepest wordt. „Die psychosociale component is ook ontzettend belangrijk”, zegt Benninga.

State of mind

Het is de stress van een vreemde omgeving die de stoelgang in de war schopt, denkt Wouter de Jonge, hoogleraar experimentele neuro-gastroenterologie en Benninga’s collega bij het AMC. „Het brein bemoeit zich direct met het maagdarmstelsel. Ontlasten vereist een bepaalde state of mind. Als defecatie niet vanzelf gaat, ga je er juist meer op letten en lukt het niet meer.”

Darmen opereren deels autonoom. De golvende darmbewegingen, de peristaltiek, gaan bijvoorbeeld door als je de darmen uit het lichaam haalt. Maar tegelijkertijd staat het maagdarmstelsel in direct contact met het zenuwstelsel, via zenuwverbindingen en stresshormonen. De Jonge: „De darmen zijn het orgaan dat het meest van zenuwen is voorzien.”

De darmen staan onder invloed van het parasympathische zenuwstelsel, het ‘langzame’ deel van het zenuwsysteem dat actief is als het lichaam rust. De Jonge: „Dat is de reden waarom de meeste mensen ’s ochtends naar de wc moeten. En waarom de stoelgang verstoord raakt als je een overnachtvlucht hebt gehad of de hele nacht hebt doorgehaald.”

Maar bij stress, fight or flight, wordt het darmstelsel tijdelijk uitgeschakeld. De Jonge: „Als je achterna gezeten wordt gezeten door een roofdier, kun je dat gevoel er echt niet bijhebben.”

Er zijn ook andere manieren om de darmperistaltiek stil te leggen. Met cocaïne, heroïne en andere opiaten bijvoorbeeld. Dat is niet alleen vervelend voor snuivende festivalgangers, maar bijvoorbeeld ook voor geopereerde patiënten die bijkomen na een verdoving. Het kan dagen duren voordat de darmmotoriek een normaal ritme krijgt. In de tussentijd heeft de patiënt last van misselijkheid, braken en gasopbouw in de darmen.

Tot een volledige stop van de darmfunctie komt het niet bij vakantieobstipatie. „De dikke darm is een rioolpijp”, zegt Benninga, „die louter bestaat om vocht uit de ontlasting te halen en er een drol van te maken. Als het opstapelt voelt dat niet prettig en kan het de eetlust verminderen. Maar gevaarlijk is het niet.”

Neem de tijd

Wat kan je doen aan vakantieobstipatie? Niet veel, zegt Benninga. De tijd nemen. Rustig op het toilet gaan zitten, ook als je geen aandrang voelt, zonder iets te forceren. En als je echt last hebt, is er niets op tegen om een laxeermiddel te gebruiken. „Als het niet komt, zou ik gewoon wachten tot je weer in Nederland bent en gewoon naar de wc kan.”

Een andere strategie is misschien om de confrontatie met eten opzoeken. „De aanblik van eten zet de dunne darm al in werking”, zegt De Jonge. Dat verklaart misschien waarom sommige vakantieobstipanten nét aandrang krijgen als ze de supermarkt inlopen.

Vezels eten, heeft dat zin? Benninga: „Niet als je al geobstipeerd bent. Dat is enkel extra bulk die je er toch niet uitkrijgt. ” En er zijn mensen die zweren bij oliën, helpt dat? „Dat heb ik nooit begrepen”, zegt Benninga. „Die olie bereikt nooit de dikke darm, de dunne darm neemt het alles op. Je wordt er hooguit dikker van.”