Als Mansour écht dood is, is dat klap voor Talibaan

droneaanval talibaanleider Onder Mansour boekte de Talibaan een reeks militaire successen. De VS zagen hem als tegenstander van verzoening en zeggen hem in Pakistan te hebben uitgeschakeld. Een opvolger lijken de Talibaan niet meteen paraat te hebben.

De auto waar mullah Mansour in zou hebben gezeten in de Pakistaanse provincie Baluchistan, dichtbij de Afghaanse grens. Foto AFP

Als mullah Akhtar Mansour, de leider van de Afghaanse Talibaan, inderdaad gedood is bij een Amerikaanse droneaanval, zoals de Afghaanse inlichtingendienst NDS heeft gemeld, heeft dat waarschijnlijk ingrijpende gevolgen voor de organisatie van de Talibaan.

Talibaan-leiders hebben zondagavond tegenover het persbureau AFP de dood van Mansour bevestigd. Een officiële bevestiging namens de Talibaan was er laat op de avond echter nog niet, zodat het nog steeds niet helemaal zeker is of mullah Mansour echt dood is.

Het Pentagon had zaterdag gemeld dat er een droneoperatie was uitgevoerd nabij de stad Ahmad Wal, met goedkeuring van president Barack Obama. Daarbij zou Mansour „waarschijnlijk” zijn gedood.

Mansour, sinds een jaar leider, probeerde de eenheid van de Talibaan te herstellen

De aanval was gericht op een auto waarmee Mansour en een chauffeur op weg waren in de Pakistaanse provincie Baluchistan, dichtbij de Afghaanse grens. In Quetta, de hoofdstad van Baluchistan, is de leidinggevende vergadering van het ‘Islamitische Emiraat Afghanistan’, zoals de Talibaan zich noemen, gevestigd.

Zondag verschenen foto’s van een brandend, totaal verwoest voertuig, nabij de plaats die het Pentagon had genoemd. Er werden twee verkoolde lichamen in aangetroffen. De Pakistaanse regering heeft tegen de droneaanval geprotesteerd als „een schending van de soevereiniteit” van Pakistan. Het slachtoffer droeg volgens de Pakistaanse autoriteiten in Islamabad een Pakistaans paspoort bij zich op naam van Wali Muhammad.

Mullah Mansour was volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry „een constante dreiging” voor Amerikanen in de regio. En, zo zei Kerry, „hij was ook een directe tegenstander van vredesonderhandelingen en het verzoeningsproces”.

Toen in de zomer van 2015 bekend werd dat Talibaan-oprichter en onbetwiste leider mullah Mohammed Omar al ruim twee jaar dood was, bevestigde het het hoogste orgaan van de Talibaan, de Quetta-sjoera, zijn dood al de volgende dag en werd mullah Mansour aangesteld als nieuwe leider. Dat leidde echter tot een gewelddadige breuk. Prominente Talibaan-leden kwamen lijnrecht tegenover Mansour te staan omdat hij mullah Omars dood jarenlang had verzwegen. Het kwam herhaaldelijk tot bloedige gevechten tussen gewapende strijders van de Talibaan en een afsplitsing onder leiding van mullah Rasool.

Gooi naar de macht

Om een dergelijk echec te voorkomen zal de Quetta-sjoera naar verwachting proberen de beweging achter de schermen zo veel mogelijk achter één leider te brengen voordat ze officiële verklaringen uitbrengt. Mullah Mansour heeft na zijn benoeming veel energie gestoken in het herstellen van de eenheid. Sinds maart werpt dat vruchten af. Prominente commandanten als Abdul Rauf en de populaire Abdul Qayyum Zakir, tot 2014 de overkoepelende militaire commandant van de Talibaan, staakten hun verzet. De breuklijnen zijn echter nog zichtbaar.

De Talibaan lijken niet te beschikken over een potentiële opvolger die soepel en met steun van de voltallige beweging het leiderschap op zich kan nemen. Verwacht wordt dat Mansours militaire plaatsvervanger, Sirajuddin Haqqani, een gooi naar de macht zal doen als Mansour inderdaad dood is. Hij is leider van het Haqqani-netwerk, een zeer ervaren en beruchte guerrillagroep die wel de ruggegraat van de Talibaan wordt genoemd. De Haqqani’s onderhouden nauwe banden met Al-Qaeda, en dat valt niet goed bij een deel van de Talibaan-strijders die zich nog goed herinneren dat zij vrijwel geheel Afghanistan bestuurden voordat de Arabier Osama bin Laden vanuit hun land de VS aanviel.

Ook de charismatische zoon van mullah Omar, mullah Yakub, is een potentiële kandidaat om de Talibaan te gaan leiden. Hij zou geliefd zijn, maar werd tijdens de leiderschapscrisis in 2015 door een deel van de commandanten gediskwalificeerd als te onervaren.

De kans dat een eventuele nieuwe leider op korte termijn werk zal maken van serieuze vredesbesprekingen, lijkt klein. Op het slagveld zijn de Talibaan succesvoller dan ooit. Voor zijn aanstelling aan het hoofd van de Talibaan probeerde mullah Mansour onderhandelingen met de Afghaanse regering van de grond te krijgen. Toen hij eenmaal tot leider was benoemd keerde hij terug naar de voertaal van de Talibaan, de militaire jihad, waardoor de onenigheid binnen de beweging sterk verminderde.