Van vissenpoep naar plant

Aquaponics: vissen kweken en groenten verbouwen tegelijk. Het kan ook thuis. „Laatst bij een afterparty plukte ik een komkommer vanachter de gordijnen.”

In een kas aan het spoor, vlakbij station Amsterdam Centraal, is een stadsboerin met gemillimeterd haar geconcentreerd aan het werk. De plant die ze snoeit – Oost-Indische kers – groeit uit een van de twaalf torens die in de ruimte staan opgesteld. Uit andere stellages steken plukken munt, oregano en regenboogsnijbiet. De moestuinesthetiek van de ruimte is bedrieglijk. Want dit zou wel eens een van de meest futuristische boerderijen van Nederland kunnen zijn. Alles in deze kas groeit namelijk op vissenpoep. Welkom in de aquaponicsboerderij.

„Bij aquaponics combineer je een viskwekerij met een moestuin”, legt Willem Velthoven uit, directeur van culturele instelling Mediamatic, waar de boerderij staat. Hij legt uit hoe het systeem werkt. In het midden van de kas staan bakken water met vissen, 300 in totaal. Het water – met poep – wordt als voeding naar de planten gepompt. De planten staan in kleinkiezels, die het water zuiveren. Het gezuiverde water gaat terug naar de vissen, en een zelfvoorzienende cyclus is geboren.

Mediamatic is niet de enige die zich bezig houdt met deze vorm van stadstuinieren. Op steeds meer plekken in Nederland vind je deze installaties. In Den Haag opent 20 mei in gebouw De Schilde, een voormalige Philips-fabriek, een dakboerderij met aquaponicssysteem. In Den Bosch staat het Aquaponics Lab van het collectief ‘Stadse Boeren’. En ook stadsboerderij ‘Uit je Eigen Stad’ in Rotterdam werkt met aquaponics.

Maar ook thuis hebben steeds meer Nederlanders zo’n installatie. „Toen ik hier vijf jaar geleden mee begon, was er nauwelijks informatie in het Nederlands over te vinden”, vertelt Seth Lievense (31), docent luchtvaartkunde uit Eindhoven. „Nu is het eng populair.” Hij keek YouTube-filmpjes en ging bij een vriend met installatie langs, om het te leren. Hij heeft een zelfgebouwde installatie aangesloten op de vijver in zijn tuin, waar zo’n 25 vissen zwemmen, waaronder afgedankte goudvissen van zijn vrienden. Hij kweekt onder andere spinazie, sla en knoflook.

Hoe je zo’n installatie bouwt? „Ik adviseer om het zelf te maken”, zegt Lievense. Bij de Praxis kun je de slangen en plastic bakken kopen. Met uitleg in YouTube-filmpjes kom je al een heel eind.” Het voordeel van aquaponics, zegt Lievense, is dat je op een kleinschalige manier zelfvoorzienend kunt zijn. „Ook biedt het mogelijkheden voor drogere gebieden in de wereld, omdat je minder water gebruikt.”

Joachim Bongers (30) uit Deventer is actief in de aquaponicswereld, in de vorm van een eigen bedrijf. Hij begon er vijf jaar geleden mee. „ Toen had je misschien een handjevol aquaponicsboeren in Nederland. Nu zijn het er honderden”, schat hij. „ Ik zag online een filmpje dat je planten boven een aquarium kunt laten groeien. Toen ben ik aan de slag gegaan met een kleine box en heb ik veel geëxperimenteerd.”

Ook Boers kwam eerst moeilijk aan informatie. Online was er weinig over bekend. „Ik was op zoek naar kleine kant-en-klaar systemen. Die bestonden nog niet in Nederland, dus ben ik ze zelf gaan maken en verkopen.” Hij verbouwt onder andere sla, komkommers, avocado’s en tropische bloemen. „Laatst bij een afterparty bij mij thuis plukte ik een komkommer vanachter de gordijnen.”

Hoewel aquaponics al sinds de jaren negentig bestaat, ontwikkeld in Noord-Amerika, is het sinds de jaren tien enorm in populariteit gegroeid. Grafieken van Google Trends (dat geen absolute aantallen geeft) tonen deze lente een piek in het aantal keren dat de term is opgezocht in Nederland. „Ik vind het een goed teken”, zegt Bongers, „mensen gaan bewuster met voeding om.”

Toch is hij niet onverdeeld positief, en waarschuwt hij voor slechte systemen die online worden aangeboden. „Op Kickstarter wordt er geld ingezameld voor de ontwikkeling van nieuwe systemen. Maar bij de productie blijken ze tegen te vallen, dan hadden ze bijvoorbeeld niet de goede afmetingen.”

Inmiddels heeft Bongers zijn thuisexperimenten verhuisd naar een pand in Deventer, de ‘Aquaponics Geodome’. Hij geeft er workshops, zowel aan scholieren als volwassenen. Ook ontwikkelde hij een minimodel dat je op je bureau kunt zetten, waar je munt kunt laten groeien voor in de thee. Hij is trots op zijn laatste project: de oogst van een bosje kamillebloemen, voor moederdag.