Column

Regeren per sprookje, dankzij een vrije pers

In 2004 werd in het vocabulaire van de politieke klasse in Washington de term reality based community geïntroduceerd. Vooraanstaand politiek reporter Ron Suskind schreef in de New Yorker het artikel Without a doubt, een adembenemende reconstructie van het opereren van de regering George W. Bush. De essentie van wat hij ontdekte, lag besloten in een quote van Bush’ chef-staf Karl Rove. De media, de pers, de politieke wetenschap maken deel uit van de reality based community, zei Rove, maar wij niet. „Wij creëren werkelijkheden, die jullie dan weer mogen becommentariëren.”

Het Engels is te mooi om te vertalen, dus ik geef het slot onvertaald: „And while you’re studying that reality, we’ll act again, creating other new realities, which you can study too, and that’s how things will sort out. We’re history’s actors . . . and you, all of you, will be left to just study what we do.”

Regeren per sprookje, ooit kon het alleen bij afwezigheid van een vrije pers, maar deze nieuwe variant bestaat juist dankzij een vrije pers. Je legt de pers niet aan banden, je zorgt dat er alleen bronnen zijn die het sprookje bevestigen, die allemaal hetzelfde verhaal vertellen. Welke journalist heeft de tijd en de ruggengraat om daar tegenin te gaan? Op straffe van excommunicatie? We zagen het bij de massavernietigingswapens van Saddam, we zagen het bij Lance Armstrong. Zorg dat het verhaal beter is dan de feiten.

Die retreat from empiricism, zoals het sinds het artikel van Suskind is gaan heten, heeft die zich in de Nederlandse politiek ook voorgedaan? De operatie ‘WMO’ (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) voldoet opmerkelijk goed aan de kenmerken. Het vermoeden dat de WMO een Potemkin-dorp was, bestond al langer. Niet voor niets werd het ministerie van VWS door de Reclame Code Commissie op de vingers getikt vanwege het al te fictieve karakter van de WMO-spotjes op televisie.

De slagzin sprak boekdelen: „Nederland verandert en de zorg verandert mee.” In reality based Nederlands: „Wij gaan de zorg veranderen en Nederland zal mee moeten.” Geheel in lijn met de post-empirische logica liet het ministerie van VWS vervolgens weten dat overheidscommunicatie eigenlijk zou moeten worden uitgezonderd van toetsing door de Reclame Code Commissie.

Van George Orwell leerden wij dat een parallelle werkelijkheid zijn eigen vocabulaire vereist. Kijk op Youtube eens naar de VWS-video ‘De taal van het sociaal domein’, de newspeak behorend bij deze brave new world. Het is een soort Alice in Wonderland, vertaald door een malende ambtenaar. „Meedoen, hoe praten we erover? Verantwoordelijkheid, eigen kracht, vraag-achter-de-vraag, integraal, dichtbij, gewoon-wordt-weer-gewoon, professionele ruimte...”

De WMO is meer dan wetgeving, het is een schijnwereld, een religie.

En geleidelijk aan waaien de kartonnen façades van Potemkin om. Het Sociaal Cultureel Planbureau constateerde afgelopen week dat het nieuwe systeem niet werkt. „Ambtenaren hebben ontdekt wat veel professionele zorgaanbieders allang wisten: dat het maar heel beperkt is wat je bij mensen aan zelfredzaamheid voor elkaar kunt krijgen”, constateerde NRC droogjes.

Een andere decorgevel werd omvergeblazen door de rechter: ook in het nieuwe WMO-regime zijn gemeenten verantwoordelijk voor het aanbieden van huishoudelijke hulp. Een deskundige legde op televisie uit dat het keukentafelgesprek vaak niets meer is dan de „vooraankondiging van de boodschap dat je minder zorg krijgt”, en „ondergeschikt is aan het inboeken van een fikse bezuiniging.”

Het fictieve karakter van dat keukentafelgesprek wordt nog eens bevestigd doordat veel gemeenten het gewoon overslaan en hun kortingen ambtshalve opleggen. Iedereen wist het, iedereen riep het, maar helaas, het was de reality based community. Die doet er niet toe. Die mag de werkelijkheid evalueren, en onderwijl creëert de politiek gewoon weer nieuwe werkelijkheden. And that’s how things will sort out.