Niemand wil weer een pensioenoorlog

De nood bij fondsen toont dat pensioenen hervormd moeten. Maar de polder is beducht voor nog een conflict.

Foto Istock

Het pensioenstelsel van nu is al vaker halfdood verklaard, maar kreeg op vrijdag een nekslag van De Nederlandsche Bank (DNB). Als financieel herstel van de fondsen uitblijft, wordt het pensioen van 1,8 miljoen werkenden en gepensioneerden volgend jaar mogelijk gekort, rapporteerde toezichthouder. Het gaat bij een modaal aanvullend pensioen om een korting van bruto 5,50 euro per maand.

Dat lijkt misschien niet veel, maar het wantrouwen over de pensioenen zal erdoor toenemen, net als de angst voor inkomensverlies.

Door de voortdurende lage rente en tegenvallende beleggingsresultaten is het grootste deel van de pensioenfondsen in nood. Eind vorig jaar zat 84 procent van 219 pensioenfondsen in Nederland (die 97 procent van alle deelnemers vertegenwoordigen) in onderdekking. Als de fondsen daar dit jaar niet van herstellen, moet 90 procent van de sector in 2017 met een herstelplan komen.

Het blijven gekke cijfers als je bedenkt dat Nederland het een na beste pensioensysteem ter wereld heeft, volgens adviesbureau Mercer. Maar de fondsen moeten van de wet hoge financiële buffers hebben en volgens de regels van nu is de nationale pensioenpot van 1.300 miljard euro niet toereikend om de beloofde pensioenen uit te keren.

Persoonlijke potten

Een „interessante” oplossing zijn persoonlijke pensioenpotten, zei een commissie van de Sociaal-Economische Raad (SER), óók op vrijdag. Een persoonlijk pensioen waarbij de risico’s van beleggingsverliezen, de stijgende levensverwachting, arbeidsongeschiktheid en vroegtijdig overlijden alsnog gezamenlijk gedeeld worden. Garanties biedt zo’n persoonlijk pensioen niet, het zou wel stabieler zijn.

Aan de ene kant bevestigen de verontrustende cijfers van DNB de noodzaak om de pensioenen snel te hervormen. Maar pensioenpaniek is het laatste waar de werkgevers, werknemers en de pensioensector nu op zitten te wachten. Het akkoord van 2010 over een „reëel pensioen” zonder garanties en meer beleggingsvrijheid leidde tot oorlog in de FNV. De radicale achterban wilde vasthouden aan het pensioen van nu met 97,5 procent zekerheid – wat in de praktijk onhaalbaar is.

„Laten we van pensioenen niet het grootste probleem van dit moment maken”, zei vertrekkend FNV-voorzitter Ton Heerts vrijdagmiddag bij de SER. „We moeten niet terug naar de heftigheid van een tijdje terug, die je zag bij de FNV”, zei ook Cees Oudshoorn, algemeen directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW.

De eerste reactie van de FNV op de persoonlijke pensioenen was dan ook voorzichtig. Het idee wordt voorgelegd aan de achterban, maar de bond houdt een voorkeur voor één gezamenlijke pot. „Bij pensioenen is het net als met zorg”, zei Heerts. „Het gaat er niet om wat het kost, het gaat erom wat je ervoor over hebt. We willen een collectief stelsel houden waarin je individuele mogelijkheden hebt.”

Dat betekent: de FNV ziet het persoonlijke pensioen vooral als een verbetering van bestaande „ieder-voor-zich-pensioenen”, zoals de vaste premieregelingen die bijvoorbeeld Shell-werknemers hebben. Daarbuiten houdt de FNV het liever bij een collectief pensioen zónder garanties en meer beleggingsvrijheid. Eigenlijk zo’n reëel pensioen waarover de vakbond eerder nog zo’n ruzie maakte. „Maar dat is voorbij”, zegt FNV-bestuurder Gijs van Dijk. „Er is nu unanimiteit.”

Verjaardagsfeest

Vakbond CNV ziet pluspunten in beide pensioenvarianten en wil erover in discussie met de leden. Het persoonlijke pensioen biedt „voordelen van collectiviteit en solidariteit”, vindt voorzitter Maurice Limmen. Het CNV is terughoudend over het idee van meer vrijheid om te kiezen voor je eigen fonds of beleggingsrisico. Limmen: „Mij is nog nooit op een verjaardagsfeest gevraagd: welke beleggingsmix heb jij voor je pensioen? We moeten het simpel houden.”

De werkgevers reageerden positief op het onderzoek van de SER-commissie. „Het persoonlijk pensioenvermogen past bij een moderne arbeidsmarkt”, zei Oudshoorn van VNO-NCW. „Wij vinden het prima. Dit idee moet nu worden besproken in alle geledingen, ook bij ons. Het moet een rustige, goede landing krijgen.”

De grootste fondsen van Nederland spreken zich ook uit voor persoonlijke pensioenen. ABP (overheid en onderwijs) en Zorg en Welzijn, samen goed voor 5,3 miljoen deelnemers, noemen de variant die de SER onderzocht het „beste van twee werelden”. De Pensioenfederatie, de koepel van fondsen, spreekt zich nog niet uit, maar wil nog dit jaar een keuze maken.

Ook de jongerenvakbonden van CNV en VCP zijn vóór de persoonlijke pensioenen en roepen op tot „doorpakken”. Dat ligt anders bij seniorenorganisatie ANBO. De ouderenorganisaties waren nog niet betrokken bij het SER-onderzoek. Ook bij persoonlijke pensioenen kunnen ouderen „flink gekort worden”, zegt directeur-bestuurder Liane den Haan. „Maar hoeveel, is ongewis.”