Ideaalbeeld Silicon Valley vervaagt

Wereldtop van de technologiesector komt naar Amsterdam voor een landelijk startup-evenement.

Meestal doet Tim Cook wel een winkeltje als hij op reis is. Je zou ’m dus zomaar in de Apple Store op het Leidseplein kunnen tegenkomen omdat de topman van Apple deze week in Amsterdam zit.

Samen met Eric Schmidt (voormalig topman van Google) en Travis Kalanick (oprichter van taxidienst Uber) opent Cook het Startup Fest Europe, een evenement dat Nederland als succesvolle broedplaats voor bedrijven wil promoten.

De hotshots uit Silicon Valley fungeren als aandachtstrekker en als voorbeeld: ze bewijzen dat je vanuit een garage kunt uitgroeien tot een miljardenbedrijf (Apple en Google verdienden in 2015 respectievelijk 234 en 75 miljard dollar).

Amerikanen die ons komen uitleggen hoe je de wereld verandert – disrupten, zo u wilt – daar zit iets tweeslachtigs in. Europeanen omarmden zo gretig de Amerikaanse webdiensten, sociale media en consumententechnologie dat de Europese variaties op Google, Apple of Facebook niet of nauwelijks van de grond komen.

Ook wat hardware betreft heeft Europa nakijken. TomTom is zo’n beetje de laatste grote Europese producent van consumentenelektronica. Philips dumpte zijn tv’s en cd-spelers, Nokia werd opgeslokt en uitgespuugd door Microsoft.

Er bokst een nieuwe generatie Europese ondernemers op tegen een overwegend Amerikaanse techcultuur. Het ontbreekt hen niet aan kwaliteit of slimme ideeën, stellen de organisatoren van Startup Fest Europe.

Wat we wel kunnen leren van Silicon Valley is de manier waarop universiteiten en bedrijven daar nauw samenwerken. In veertien Nederlandse steden is deze week te zien dat we dat trucje al aardig beheersen.

Een ander punt dat Silicon Valley voor heeft op andere kweekvijvers voor bedrijven is de traditie van investerende ondernemers. Sinds de jaren zestig steken ‘binnengelopen’ techgrootheden hun kapitaal en ervaring weer in nieuwe bedrijven. Zij weten: grote successen komen alleen tot stand als je durft te falen.

In de VS ontstond een dynamisch netwerk waarin bedrijven tegelijk elkaars concurrent én partner kunnen zijn, met werkrelaties die in hoog tempo telkens vernieuwd worden.

Silicon Valley heeft bovendien toegang tot een uniforme afzetmarkt van 320 miljoen Amerikanen. Makkelijker om daar een bedrijf van formaat te worden dan in het versplinterde Europa, waar 28 lidstaten er eigen regeltjes voor privacy, dataverkeer en belastingtarieven op na houden.

Neelie Kroes, een van de aanjagers van Startup Fest, pleitte al in haar jaren als eurocommissaris voor één digitale markt met toegang tot 500 miljoen Europeanen. Pas dan maakt een (spreekwoordelijke) Europese Google of Facebook serieus kans.

Vooralsnog hebben Europese bedrijven, zoals de Zweedse muziekdienst Spotify, de Amerikaanse markt nodig om te kunnen renderen.

Verkoeling

Het ideaalbeeld van Silicon Valley is wel aan slijtage onderhevig. Het investeerdersklimaat koelt af; bedrijven als Snapchat (chatapp), Square (mobiel betalen) en Dropbox (online opslag) schroefden hun waarderingen afgelopen jaar met tientallen procenten omlaag. Dat is slecht nieuws voor de investeerders die hopen op een beursgang of een andere exit.

De recente cijfers van Apple, Google en Microsoft stelden teleur. Apple zag voor het eerst in dertien jaar zijn sprookjesachtige omzet dalen. Een tijdelijke dip? Apple haalt een groot deel van zijn winst uit China. Dat land is met 1,3 miljard inwoners een veel grotere afzetmarkt dan de VS. Vandaar ook dat Uber een miljard dollar verlies accepteert om de Chinese markt te veroveren. Dat gaat moeizaam.

China is vergeleken met Europa, terughoudender in het omarmen van Amerikaanse technologie. China was lang de plek waar Westerse bedrijven hun hardware tegen spotprijzen lieten produceren en groeit nu uit tot een leverancier van succesvolle eigen merken en diensten. Denk aan Huawei, Xiaomi en Alibaba. Of WeChat, de Chinese berichtendienst waarmee je online betalingen kunt doen, tickets en taxi’s kunt bestellen, allemaal binnen één app. Facebook aapt WeChat na en stopt soortgelijke functies in zijn chatapp, Facebook Messenger. Zoals tijdschrift Wired, de bijbel van de techwereld, op de cover schreef: It’s time to copy China.

Belastingregels

Bij de opening van Startup Fest, dinsdag in Amsterdam, zal het Nederlandse startupklimaat geprezen worden. Ook applaus voor het designtalent dat hier rondloopt, de betaalbare huizenprijzen (vergeleken met Silicon Valley) en de aantrekkelijke werktijden en vakantiedagen: ideaal voor startups.

De top van de techsector komt niet alleen voor de gezelligheid langs. Als Tim Cook straks op Schiphol landt, is hij net terug van een charmeoffensief in India – die andere Aziatische markt waar Apple zijn oog op heeft laten vallen. Deze tussenstop is nuttig om de banden met het oude continent aan te halen.

Apple en Google wordt verweten dat ze wel erg creatief met de Europese belastingregels omspringen. Google hangt een mededingingszaak boven het hoofd in Brussel en Uber ligt onder vuur in zo ongeveer elke stad waar een taxi rijdt. Wat strategisch handen schudden en complimenten uitdelen, zo links en rechts, kan nooit kwaad.