Democraten laten hun primary toch nog uit de hand lopen

Strijd om presidentschap De Democratische voorverkiezingen eindigen in grimmige stemming. Voor aanstaande winnaar Hillary Clinton is dit een steeds groter probleem.

Aanhangers van Bernie Sanders, vorige week op een chaotische Democratische bijeenkomst in de staat Nevada. Foto Chase Stevens/AP

Het is de grote paradox van de Democratische voorverkiezingen: hoe minder spannend het wordt, des te meer gespannen wordt het. Op papier zijn de verkiezingen zo goed als beslist. Hillary Clinton kan de nominatie vrijwel niet meer ontgaan. Senator Bernie Sanders, haar formidabele, en lang onderschatte tegenstander, kan haar nauwelijks meer inhalen. Maar terwijl de spanning wegebt, worden de Democratische voorverkiezingen grimmiger.

Het dieptepunt vond in de staat Nevada plaats. Daar moest de partij vorig weekend op een chaotische vergadering beslissen welke gedelegeerden straks naar de Democratische Conventie worden gestuurd. Het proces in Nevada is ingewikkeld, en verloopt getrapt: de eerste caucus, een serie buurtvergaderingen, was door Clinton gewonnen. Sanders won de afgelopen weken weer meer gedelegeerden op conventies van verschillende districten. De laatste gedelegeerden zouden toegewezen worden op de algemene vergadering in de hoofdstad Las Vegas.

Het liep daar behoorlijk uit de hand. Na meer dan tien uur vergaderen wees de partijvoorzitter enkele Sanders-gedelegeerden af, omdat ze niet lang genoeg geregistreerd stonden als Democraat. Uiteindelijk won Clinton twintig gedelegeerden, en Sanders 15. Hierop brak in de zaal groot rumoer uit. Sanders-aanhangers riepen dat de partijtop de verkiezing manipuleerde, om Clinton te helpen.

Senator Barbara Boxer, die er namens het Clinton-kamp zat, voelde zich fysiek bedreigd, zei ze achteraf. Roberta Lange, de voorzitter in Nevada, maakte deze week voicemailberichten en sms’jes openbaar die ze de dagen erop kreeg. Ze werd bedreigd en uitgescholden.

Bernie Sanders, de ‘democratisch socialist’ uit Vermont, wees iedere beschuldiging dat zijn campagne fysiek of verbaal geweld zou uitlokken van de hand. „Dat is onzin”, zei hij. Volgens Sanders zijn veel aanhangers oprecht bezorgd over de manier waarop de Democratische voorverkiezingen georganiseerd zijn.

Dat sluit aan bij het overkoepelende thema van zijn campagne: The system is rigged, het systeem is gemanipuleerd. Sanders gebruikt die term vooral om kritiek te leveren op Wall Street en de economische ongelijkheid in de Verenigde Staten. Maar de manipulatie komt volgens hem ook in de partij voor. Zo staat de partij te weinig televisiedebatten toe, aldus Sanders, en worden onafhankelijke kiezers bij veel voorverkiezingen geweerd. Zo staat in een schriftelijke verklaring van Sanders:

„In de staat Nevada heeft de partijtop alle macht gebruikt om te voorkomen dat er een eerlijk en transparant proces zou ontstaan.”

Macht van ‘supergedelegeerden’

Dit argument slaat aan bij de achterban, die voor een groot deel bestaat uit jongere, niet-partijgebonden kiezers. Hun wantrouwen tegen instituties is ook gericht tegen de Democratische partij. Ten dele hebben ze gelijk: de Democratische voorverkiezingen zijn niet volledig democratisch en transparant. Denk alleen al aan de macht van de ‘supergedelegeerden’, partijprominenten die niet gekozen worden en op de Democratische Conventie een belangrijke rol spelen. In overgrote meerderheid staan zij achter Clinton.

Daar staat tegenover dat veel Sanders-aanhangers ten onrechte geloven dat zij de meerderheid vormen. Hoe je het ook bekijkt, Hillary Clinton wordt de Democratische presidentskandidaat. Ze heeft meer staten gewonnen (27 tegen 21), meer gekozen gedelegeerden (1.771 tegen 1.491), meer stemmen (circa dertien miljoen tegen ongeveer tien miljoen) dan Sanders.

Bernie Sanders blijft toch in de race. Deels omdat sommigen, en misschien Sanders zelf ook wel, geloven dat het nog kán. De strijd is nog niet beslist tot 7 juni, als de grote staat Californië stemt. Stel dat, stel dat…, mijmeren aanhangers. Stél nou dat Sanders vanaf nu alles wint met grote cijfers en de supergedelegeerden alsnog naar Sanders gaan. Die zouden overtuigd kunnen worden door peilingen die laten zien dat de tweestrijd tussen Sanders en de Republikein Donald Trump kansrijker voor de Democraten is dan die tussen Clinton en Trump.

Bernie Sanders’ strijdvaardigheid heeft ook een strategische kant: hij houdt zo druk op de partij, waar zijn ideeën over ongelijkheid meer gehoord worden. En Hillary Clinton is meer naar links gedwongen dan haar vooraf lief was. Maar, zeggen steeds meer Democraten, ook Sanders-sympatisanten, het is zo mooi geweest. Het wordt tijd om vrede te sluiten, want terwijl Trump de weg vrij heeft en kan bouwen aan een verenigde Republikeinse partij, is Hillary Clinton de komende weken druk bezig met de strijd binnen haar eigen partij. Maar juist die laatste weken worden taai.