De keuze is niet wind óf gas, Shell wil allebei

Iedereen bij Shell werkt aan minder CO2- uitstoot, zegt Marjan van Loon, sinds begin dit jaar president-directeur van Shell Nederland. Dat betekent niet het einde van fossiele brandstoffen. Tekst Renée Postma Foto’s Andreas Terlaak

Ze speelt tenorsax in een theaterorkest, hangt aan de fok als de gezinscatamaran bij Scheveningen de zee op gaat, maar is vooral baas van Shell Nederland. De eerste vrouw aan de top van wat traditioneel een bastion was van mannelijke ingenieurs. Maar dat is allang niet meer zo. „Aan de technische kant waar ik zat is toch zeker 30 à 40 procent vrouw”.

Marjan van Loon (50) nam de functie van president-directeur Shell Nederland op 1 januari van dit jaar over van Dick Benschop. Dat was middenin de ophef over de gaswinning in Groningen, waarin Shell een groot belang heeft. Kort na de VN-klimaatconferentie in Parijs waar internationaal werd afgesproken om de opwarming van de aarde, door uitstoot van CO2, niet verder te laten oplopen dan 1,5 à 2 graden. Een doelstelling die Shell onderschrijft.

Maar het was ook aan de vooravond van de vorming van een nieuwe duurzame divisie binnen Shell. Komende week zal de multinational de aandeelhouders duidelijk moeten maken dat het menens is met de duurzame ambities van het bedrijf dat al meer dan 100 jaar zijn geld verdient met de winning en verkoop van fossiele brandstoffen. Van Loon heeft een aantal maanden de kat uit de boom gekeken en treedt nu voor het eerst naar buiten.

Met de alledaagse productie van olie, gas of windenergie houdt ze zich niet bezig. De hoogste lokale vertegenwoordiger is eerder een diplomaat, een superambassadeur die de taak heeft „om te luisteren en te verbinden”, begint Marjan van Loon.

We spreken op haar kantoor in Den Haag, om de hoek van de Carel van Bylandtlaan waar het machtige hoofdkwartier staat van de Nederlands-Britse multinational. De op een na grootste beursgenoteerde oliemaatschappij in de wereld, die de afgelopen jaren overigens meer gas produceerde dan olie. Een trend die met de overname begin dit jaar van de Britse BG groep, voor ruim 50 miljard dollar, verder wordt versterkt. Gas is relatief schoon en stoot de helft minder CO2 uit dan olie.

Van Loon, grote blonde krullen boven een blozend gezicht, draagt op het moment van het interview een opvallend feestelijk lichtblauw jasje met zilveren stiksel. Ze moet later op de dag optreden voor een gehoor van energiespecialisten op de Erasmus universiteit, legt ze uit.

Je zou het lobbyen kunnen noemen, Van Loon heeft het liever over „raakvlakken” tussen alle zakelijke activiteiten van Shell en „hoe ze in Nederland staan”. Haar taalgebruik verraadt jarenlang werkoverleg met jargontermen als interfaces en assets.

Shell Nederland gaat onder andere over de raffinaderij in Pernis en het chemiecomplex in Moerdijk en de de researchlabs in Amsterdam en Rijswijk. Maar ook over de overgang naar duurzame energie, waarin Shell een rol wil met windparken op zee.

En natuurlijk de gaswinning, waar Shell via de NAM, naast ExxonMobil en de overheid, een stevige vinger in de pap heeft. De winning is teruggeschroefd en er is een nationale coördinator – Hans Alders – aangesteld om de geplaagde provincie weer leefbaar te maken.

Maar Groningen blijft onrustig en argwanend over de gevolgen van de gaswinning. Waarom treedt Marjan van Loon daar niet over naar buiten, net zo min als haar voorganger Benschop dat deed?

Waarom zien we uw gezicht niet? Waarom zegt u niet: Wij Shell garanderen de veiligheid van alle Groningers?

„Dat zeggen wij ook heel duidelijk, maar de NAM is verantwoordelijk, wij zijn aandeelhouder en steunen de NAM onvoorwaardelijk. We moeten met al die partijen het vertrouwen van de Groningers zien te herwinnen.”

Dus Shell heeft geen behoefte daar een schepje bovenop te doen?

„Wij vinden de veiligheid en leefbaarheid in Groningen heel belangrijk en we moeten er alles aan doen om ervoor te zorgen dat ook de Groningers begrijpen dat wij dat belangrijk vinden. Maar de NAM heeft de leiding.”

En wat is dan uw rol?

„Een oplossing zoeken. Het raakt me persoonlijk als ik de verhalen hoor van wat mensen hebben meegemaakt. Het is mijn taak om de partijen bij elkaar te brengen en mee te werken aan een nieuw winningsplan dat rust brengt.”

Heeft u wel eens geslapen in zo’n huis dat beschadigd is?

„Ik ben in veel huizen geweest, heb veel gesprekken gevoerd, heb kopjes koffie gedronken aan de keukentafel.”

Heeft u het voelen trillen?

„Nee, maar ik kom regelmatig in Groningen, ik slaap er ook, zij het niet bij de mensen thuis. Ik mag gelukkig wel komen luisteren. Wat ik belangrijk vind is dat er rust komt.”

Gas blijft belangrijk voor Shell, maar u zet ook voorzichtige stappen in de richting van duurzame energie.

„We hebben een nieuwe divisie opgericht, New Energies, waarin we verschillende delen van het bedrijf hebben samengevoegd om nog slagvaardiger energie te gaan leveren met een lagere uitstoot van CO2.”

Toch vormen die duurzame investeringen nog geen procent van wat Shell jaarlijks investeert.

„Duurzame energie is nog maar een klein deel, maar het groeit en dat gaan we verder uitbreiden. Maar waar het om gaat is het terugbrengen van de CO2-uitstoot die verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde. Dat zijn de klimaatdoelen die zijn afgesproken in Parijs. Dat bereiken we door energiebesparing, duurzame opwekking, maar ook door de productie van de schoonste fossiele brandstoffen zolang we die nodig hebben. Denk aan vloeibaar gas voor transport in plaats van zware stookolie, biobrandstoffen en GTL, lichte diesel gemaakt uit gas.”

Hoeveel Shell-mensen houden zich bezig met dit beleid?

„De agenda is: meer energie, minder CO2. Er is de komende jaren wereldwijd meer energie nodig, er komen meer mensen bij en de levensstandaard zal toenemen. Die mensen moeten we op een betaalbare en betrouwbare manier bedienen, met minder uitstoot van CO2. Daar werkt iedereen binnen Shell aan.”

Sommige aandeelhouders vinden dat het niet snel genoeg gaat. Volgende week is er de jaarlijkse algemene aandeelhouders vergadering in het Circustheater in Scheveningen. Er ligt een resolutie van activistische beleggers, verenigd in Follow This, om in de toekomst alleen nog in duurzaam te investeren. Jullie raden dat af, waarom?

„Om de doelstellingen van de klimaatconferentie te halen moet je én energie besparen én duurzame energie opwekken én fossiele brandstoffen schoner maken. Met alleen duurzaam versnellen kom je er niet. We hebben fossiele brandstoffen nog jaren nodig en daarom moet je ook iets doen tegen de uitstoot daarvan.”

Maar dat zegt Follow This ook niet. Die zeggen: je moet eerst geld verdienen met het opstoken van fossiele brandstoffen en dan vanaf 2030 of zelfs in 2035 helemaal overgaan op duurzame energie. Wat is er tegen om dat punt op de horizon te zetten?

„Dat punt op de horizon is voor iedereen in principe hetzelfde. We delen dezelfde ambitie om het klimaat actief te beheersen. De vraag is hoe kom je daar? Ons inzicht in energiesystemen laat zien dat je niet aan de energiebehoefte in de wereld kunt voldoen met alleen duurzaam. Je zult op alle fronten moeten strijden.”

Het zou kunnen dat Shell de fossiele reserves helemaal niet meer uit de grond kan halen vanwege de klimaatafspraken. Dat beleggers weglopen, sommige pensioenfondsen trekken nu al weg uit fossiele brandstoffen. Misschien wordt het bedrijf wel financieel gedwongen om nog meer haast te maken?

„Het verschil zit in de tijdslijn. In de tijd dat de reserves die we nu hebben nog actief zijn, zal er heel veel behoefte zijn aan energie. Die reserves hebben we dus nog nodig, maar daarbij moeten we wel de uitstoot van CO2 zoveel mogelijk beperken. Aan de andere kant, je gaat ook niet alle mogelijke gas, olie en steenkool die er op de wereld is, verstoken voordat je naar duurzaam gaat.

Stel dat de aandeelhouders die resolutie toch steunen. Wat zou dat betekenen voor Shell?

„Dan zou dat bindend zijn, dan zou Shell dat over moeten nemen. Maar ik zou het onverstandig vinden, we moeten alle bronnen inzetten en onze ogen op de bal houden en dat is de uitstoot terugbrengen.”

Shell doet een gooi naar de aanleg van windparken op zee voor de Nederlandse kust. Wordt Nederland een proeftuin voor duurzame energie?

„Ja, maar dan niet in de zin van: we gaan het proberen en daarna gaan we weer weg. Nederland is erg belangrijk voor Shell, we hebben hier alle activiteiten en kunnen daarom alle zakelijke mogelijkheden goed verkennen. Wij begrijpen het systeem hier. We denken dat we in Nederland heel snel veel kunnen leren. En er moet hier nog veel gebeuren, we hebben bijvoorbeeld met het terugdringen van CO2 nog niet veel voortgang geboekt. Nederland stopt veel subsidie in duurzame energie, maar qua uitstoot schieten we daar nog niet zoveel mee op.”

U wil samen met energiebedrijf Eneco en baggeraar Van Oord twee windparken gaan neerzetten op de Noordzee. Blijft het daarbij? Wat is de ambitie voor de toekomst?

„Nederland moet groot inzetten op energie uit windparken op zee, vind ik. Daar zit veel potentieel. Het waait nu eenmaal veel op de Noordzee. Wind en gas zijn een goede combinatie voor een lagere uitstoot van broeikasgassen. Wij willen graag snel meer wind op zee, om twee redenen: dan gaat de kostprijs omlaag en je creëert werkgelegenheid. Je stopt er niet alleen maar subsidie in maar je krijgt er ook wat voor terug. Banen en een nieuwe markt.”

Waar ligt de grens?

„Het moet economisch rendabel zijn.”

En als het dat is wil Shell de hele Noordzee volzetten?

„De windparken bij Borssele zijn een groot project. Dat is geen probeersel of een teentje in het water, het is echt een groot project. Ik hoop dat er nog meer grootschalige wind-op-zeeprojecten volgen”.

Voordat Van Loon aan het hoofd kwam van Shell Nederland, had ze de leiding over de bouw van de grootste drijvende gasfabriek ter wereld, waar nu in Zuid-Korea de laatste hand aan wordt gelegd. Dit schip, de Prelude, gaat vanaf 2018 vloeibaar aardgas (LNG) produceren voor de kust van Australië. Een megaproject waaraan gewerkt wordt door mannen en vrouwen van dertig verschillende nationaliteiten.

Hoe geef je leiding aan zo’n project?

„Op zich verschilt dat niet zoveel van wat ik nu in Nederland doe. Je brengt verschillende talenten bij elkaar. Shell is groot in scheepvaart, in offshore, in LNG, maar al die kennis zat verspreid over verschillende afdelingen. Dus wat je doet is die disciplines bij elkaar brengen, goed luisteren wat je van elkaar moet weten. Net als bij onze nieuwe divisie New Energies. Veel innovatie zit op het raakvlak van verschillende vakgebieden, dat gold ook voor de Prelude.”

Eigenlijk vraagt Follow This met zijn resolutie hetzelfde: zet alle kennis en financiële kracht in voor duurzame innovatie.

„En dat doen we dus ook, maar tegelijkertijd beseffen we dat het een combinatie moet zijn van meer duurzame energie en schonere fossiele brandstoffen. De agenda is groter.”