Afwijkingen aan de oogkas komen ook nu nog vaak voor

Geribbelde poreuze plekken in de oogkassen van een schedel Foto Ann Ros, North Carolina State University

Geribbelde poreuze plekken aan de binnenkant van de oogkassen van een menselijke schedel. Voor archeologen die bewaard gebleven skeletten onderzoeken is dit vaak een teken van een slechte gezondheid van mensen in een ver verleden. Cribra orbitalia is de officiële medische benaming. Op zichzelf zijn de vergroeiingen onschuldig, maar ze ontstaan waarschijnlijk door onderliggende infecties of ondervoeding, met name een chronisch ijzertekort. Cribra orbitalia werd door sommige wetenschappers gezien als een historisch fenomeen, dat in onze moderne tijd zou zijn verdwenen dankzij sterk verbeterde voeding en hygiëne.

Maar Maryna Steyn ( universiteit van Witwatersrand in Zuid-Afrika) en Ann Ross (North Carolina State University in de VS) ontdekten dat cribra orbitalia tegenwoordig nog bijna net zo vaak voorkomt als vroeger (Clinical Anatomy, 16 mei online). Ze deden onderzoek aan schedels in forensische collecties uit de VS en Zuid-Afrika; dus van mensen die meestal anoniem stierven. Het gaat waarschijnlijk om migranten, doorgaans een arme groep. Bij hen kwam het bij 1 op 10 of zelfs 1 op 5 voor, een incidentie die normaal was in de prehistorie, maar in de moderne tijd niet meer werd gezien.

Cribia orbitalia wordt het vaakst in verband gebracht met extreme bloedarmoede gedurende de kinderleeftijd. Rode bloedcellen worden bij hen gemaakt in het merg aan de onderkant van de schedel, en veroorzaakt daar vergroeiingen die permanent zichtbaar blijven. Erfelijke factoren kunnen een rol spelen, maar ook ondervoeding. Steyn en Ross leggen een verband met mais als hoofdbestanddeel van het menu. Dat vult wel, maar leidt er ook toe dat ijzer en andere mineralen slecht opgenomen worden.