Wim Pijbes ontdekt een stille schat: Hollandse kleurenpracht van Theo Lohmann

Niet elk werk kan op een pronkplek in het museum hangen. In de marge vind je de ‘voorbijgangers’. Wim Pijbes laat u elke maand stilstaan bij zo’n stille schat.

Theo Lohmann (1880 - 1963). Tulpenveld, 1925. De afmeting van het schilderij is in werkelijkheid 27 x 42 cm. Olieverf op paneel, Museum Belvédère, Heerenveen - Oranjewoud.

Niet veel groter dan een A4’tje, maar wel van ver zichtbaar. Eerst wist ik niet wat ik zag, kon het niet duiden. Ja, een schilderij, want ik was in een museum. Het hing aan de wand, te midden van andere schilderijen. Terwijl ik dichterbij kwam, vroeg ik me af: wat zie ik eigenlijk? En ook, wie is de schilder?

Wat zien we; daar begint het mee. Een rechthoekig vlak, gevuld met verf in duidelijk van elkaar te onderscheiden vlakken. De bovenste vlakken beslaan in horizontale banen het gehele beeld. Daaronder evenwijdig en in afwisselende kleuren: groen, wit, roze, geel, rood. Het linker beeldvlak bestaat uit diagonale vlakken. Het hele schilderij is opgebouwd uit vlakken, kleuren en banen. Ik zie geen details, geen aanknopingspunten die iets anders verraden. Niets dat duidt op de zichtbare werkelijkheid.

Ik spaar mijn nieuwsgierigheid op tot ik alles heb gezien. Pas dan lees ik het tekstbordje: Theo Lohmann, Tulpenveld, 1929. Natuurlijk! Plotseling valt alles op zijn plek. Herkenning.

Sensatie in full colour

De onmiskenbare kleurenpracht van de Hollandse tulpenvelden. Nergens anders kan je in het korte tijdsbestek van enkele weken de natuur uitbundiger beleven. Wie kent niet de gelukkige aanblik die je wordt gegund wanneer met helder weer jouw vliegtuig op weg naar de landingsbaan laag en traag over de bloeiende tulpenvelden vliegt. Een sensatie in full color! Precies zoals op dit aandoenlijke paneeltje van de mij volstrekt onbekende Theo Lohmann.

Thuisgekomen besluit ik meer te willen weten over deze onbekende schilder. Verder dan autodidact, tekenaar, schilder en etser kom ik niet. Veel meer dan een voetreis door Frankrijk en een tijdelijk bestaan in een woonwagen (waarvan een prachtig fotootje bestaat) is niet bekend van de man.
Een enkele veilingsite maakt melding van een lang geleden transactie, het Rosa Spier Huis wijdde postuum een tentoonstelling aan hem onder de veelzeggende titel ‘Een vergeten Gooise schilder herontdekt’.

Dit paneel mag er zijn

Tot een herontdekking is het nooit gekomen. Een enkel museum bezit werk van Lohmann, dat zich steevast in depot bevindt. Ik heb er vrede mee. Wellicht heeft onze Lohmann niet veel beter dan dit kleurrijke tulpenveld opgeleverd. Maar niet getreurd, dit paneel mag er zijn. Als een one-hit-wonder straalt het bijna net zo krachtig als een echt tulpenveld en geeft het kleur aan de hele museumzaal. Er hangen hier overigens wel meer schilderijen van kunstenaars die elders als typische voorbijgangers gelden. Vaak zijn het eenlingen als Jean Brusselmans, Thijs Rinsema of Hendrik Werkman, kunstenaars die zich niet in een hokje laten duwen.

In de voortdurende ruilverkaveling van de kunst, waarin alles en iedereen in afgebakende percelen wordt ondergebracht, is geen ruimte voor afwijkende eendagsvliegen. Gelukkig zijn er avontuurlijke musea als Belvédère in Heerenveen die een eigen koers kiezen en ruimte bieden aan vergeten eenlingen als Theo Lohmann.

Wim Pijbes is kunsthistoricus en directeur van het Rijksmuseum.