VVD-kader is koel over Mark Rutte

Peiling Het tweede kabinet-Rutte moet de rit nu maar uitzitten, vinden actieve VVD’ers. Maar over ‘ononderhandelbare waarden’ lopen hun meningen op het Voorjaarscongres vandaag zeer uiteen.

Mark Rutte tijdens zijn wekelijkse persconferentie. De steun aan Mark Rutte binnen het partijkader is minder grandioos dan je zou verwachten. Foto Koen van Weel / ANP

Wie het dan wél moet doen? Op die vraag hebben de actieve VVD’ers geen gezamenlijk antwoord. Niet minder dan bijna vier op de tien van hen, 38 procent, ziet liever een ander dan premier en huidig partijleider Mark Rutte als lijsttrekker voor de komende Tweede Kamerverkiezingen, uiterlijk in maart volgend jaar.

Met minister Edith Schippers (Volksgezondheid) ziet 12 procent het wel zitten. Daarna komt fractievoorzitter Halbe Zijlstra met 10 procent van de stemmen. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Vreemdelingenzaken) en minister Jeanine Hennis (Defensie) krijgen beiden 5 procent steun.


Deze cijfers komen van onderzoeksbureau Overheid in Nederland. Dat hield afgelopen twee weken in opdracht van NRC een enquête onder VVD’ers in lokale of regionale vertegenwoordigingen of besturen. Raadsleden, burgemeesters en wethouders, gedeputeerden en Provinciale Statenleden kregen vragen over het kabinet, over de VVD-ministers en over actuele thema’s voorgelegd. Wat blijkt: het kader denkt over allerlei onderwerpen verdeeld.

Het onderzoek leverde acuut telefoontjes op aan de persvoorlichters in Den Haag: moeten we hier wel aan meedoen? Dertig procent van de aangeschreven VVD’ers reageerde en het onderzoek is representatief gemeten naar vijf factoren, onder andere naar geslacht, functie en provincie.

De steun aan Mark Rutte binnen het partijkader is dus minder grandioos dan je zou verwachten voor een premier van de grootste regeringspartij. Ondertussen vinden ze hem wel de beste bewindspersoon van de VVD’ers. Gemiddeld krijgt hij een 8,1, vlak achter hem krijgen Klaas Dijkhoff een 8 en Edith Schippers een 7,9.

Vrijdag en zaterdag houdt de VVD haar voorjaarscongres. Rutte, partijleider sinds 2006, zal volgens zijn omgeving nog niet aankondigen dat hij opnieuw lijsttrekker wil worden. Dat besluit neemt hij in de zomer. En er is ook nog geen verkiezingsprogramma om te bejubelen.

Dus wordt het dit weekend vooral netwerken en borrelen geblazen voor VVD’ers met ambitie. Want de deadline voor de kandidatenlijst voor komende parlementsverkiezingen is eind deze maand. Een prominente VVD’er vertelde afgelopen week dat ze allerlei verzoekjes kreeg: je bént er toch wel dit weekend, kunnen we dan even kletsen?

Liever inburgeren dan bijstand

Terug naar het onderzoek. Het partijkader denkt flink rechts over hét actuele thema van dit jaar, de vluchtelingendiscussie. Een dikke meerderheid, 72 procent, is het eens of zeer eens met de stelling dat het kabinet een bovengrens moet stellen aan het aantal vluchtelingen dat naar Nederland mag komen. In de toelichting schrijft een VVD’er: „Wij gaan niet de wereldproblemen oplossen door alle vluchtelingen op te nemen. Laten ze voor hun vrijheid en rechten strijden in hun eigen land.”

Als de aantallen asielzoekers in Nederland weer sterk stijgen zoals vorig jaar, dan moet Nederland eigen grenscontroles invoeren, vindt een meerderheid van 51 procent. Want vluchtelingen kosten „gemiddeld 36.000 euro per persoon. Grenscontroles zijn dus wenselijk en ook nog zo terugverdiend”. Maar één op de drie vindt ‘grenzen dicht’ juist een slecht idee. Het zou economisch „zeer schadelijk” zijn. „En wat lost dat dan op?”

Tegelijk vindt 67 procent het wenselijk of zeer wenselijk dat het kabinet extra geld heeft uitgetrokken voor het inburgeren van vluchtelingen. Dat laat mooi zien hoe dubbel de VVD in dit thema zit: aan de ene kant zien de liberalen liefst sobere voorzieningen, geen gepamper, dat trekt maar extra gelukzoekers. Aan de andere kant, zoals een VVD’er in de toelichting schrijft: „Extra investering nu leidt tot snellere integratie en minder kosten later.” De landelijke fractie schreeuwt dit niet van de daken, maar is het hier stilletjes wel mee eens. Vluchtelingen met een baan kosten de overheid minder dan als ze in de bijstand belanden.

Verdeeld over samenwerken PVV

Nu het tweede kabinet-Rutte zo ver is gekomen, kan de coalitie maar beter de rit helemaal uitzitten. Dat vinden bijna alle VVD’ers: 95 procent. Hun argumenten variëren wel. De één hoopt dat „de onvrede in de samenleving kantelt”, de ander, heel collegiaal, dat er een „revivalmogelijkheid” voor de PvdA komt.

Spannender zijn de opvattingen over ná de verkiezingen. Totale favorieten om mee te gaan regeren zijn het CDA en D66. Die rechtse voorliefde is niks nieuws, alleen is die wel groter geworden. In november 2011 bleek uit onderzoek van hetzelfde bureau dat 73 procent liefst met het CDA samenwerkte, 67 procent koos toen voor D66. Nu kiest 86 procent voor het CDA en 80 procent voor D66.

Onderzoek onder VVD'ers


Nummer drie was in 2011 nog de PVV van Geert Wilders, toen gedoogpartner van het eerste kabinet-Rutte. Maar over samenwerking met de PVV zijn de VVD’ers nu fiks verdeeld. Van hen is 44 procent het eens of zeer eens met de stelling dat de VVD Wilders moet uitsluiten als coalitiepartner. Tegelijk is 42 procent het daar juist mee oneens of zeer oneens. De vraag of Wilders wel als gedoogpartner acceptabel zou zijn, levert vergelijkbare verhoudingen op.

Over samenwerking met de PVV zijn VVD’ers verdeeld

De VVD’ers die de PVV willen uitsluiten, baseren dat vooral op Wilders’ standpunten. „Ultrarechtse en ultralinkse ideeën.” „Stuitende en beschamende opvattingen over mensen met een moslimgeloof.” „Onacceptabel als partner.” En ze herhalen het standpunt van de partijtop: Wilders moet eerst zijn uitspraak over ‘minder Marokkanen’ terugnemen voordat over samenwerking met de VVD weer te praten valt.

Degenen die tegen uitsluiting van de PVV zijn, gebruiken een principiëler argument: „Gekozen partijen uitsluiten is ondemocratisch en onverstandig.” Al zegt een enkeling dit: „De PVV heeft op veel punten gelijk en de VVD is te laf om daarin mee te gaan.” Natuurlijk, eerst maar eens verkiezingen, maar hier wacht een VVD-leider in potentie een groot dilemma en een verdeelde partij.

En hoe zit het met huidig regeringspartner PvdA? Tijdens de campagne in 2012 voerde Rutte een succesvolle tweestrijd met PvdA-leider Diederik Samsom, om daarna in sneltreinvaart samen een regeerakkoord te schrijven. Zo’n 17 procent van de VVD’ers zegt dat prima opnieuw te willen. „Als ze nog zetels hebben.”