Uit de lucht gegrepen

Vliegramp Waardoor MS804 neerstortte blijft giswerk totdat de zwarte doos is gevonden. Een aanslag lijkt het meest waarschijnlijk.

foto amr nabil

„Eigenlijk weet ik ook niets.” Benno Baksteen is de luchtvaartdeskundige die steevast gebeld wordt zodra er ergens een vliegtuigongeval plaats vindt. Of hij maar even wil uitleggen waarom vlucht MS804 met een Airbus 320 van EgyptAir gisterochtend om 02.39 uur van de radar verdween boven de Middellandse Zee.

Baksteen is zich bewust van zijn beperkingen – niets is zeker zolang de zwarte doos niet gevonden is en het officiële onderzoek kan maanden duren. Toch speculeert hij mee, puttend uit zijn eigen ervaringen als vlieger: „Mensen hebben behoefte aan uitleg. Het enige wat ik kan doen is vertellen welke scenario’s mij waarschijnlijk lijken en welke minder waarschijnlijk zijn.”

Het is moeilijk om niet aan een terroristische aanslag te denken als een vliegtuig met 66 mensen aan boord, rustig kruisend op 11 kilometer, abrupt uit de lucht verdwijnt. Zeker omdat het vliegtuig vertrok uit Parijs – al langer doelwit van aanslagen – en op weg was naar Egypte – waar vorig jaar al een Russisch toestel neerstortte door een bomaanslag.

Speculeren hoort erbij. Naarmate vliegen veiliger wordt, groeit de aandacht voor dramatische incidenten.

Onbekenden wachten bericht af op het vliegveld van Kairo na het bekend worden van vermissing van vlucht MS804.twee foto’s links: Mohamed Abd El Ghany / Reuters

Tachtig procent van de ongevallen gebeurt tijdens start of landing, zegt Baksteen. Nu gebeurde er op kruishoogte „iets dramatisch”. Een ontploffing lijkt hem het meest waarschijnlijk, hoewel een technisch mankement niet valt uit te sluiten. De A320 uit 2003 is een relatief jong toestel dat door gerenommeerde luchtvaartmaatschappijen gebruikt wordt.

Het blijft gissen zolang de flightdatarecorder en de cockpitvoicerecorder (de ‘zwarte dozen’) niet gevonden zijn. Die zitten in het staartstuk. Als dat blijft drijven is er eerder iets over de oorzaak te zeggen dan als de wrakstukken verspreid op de diepe zeebodem liggen.

In sommige gevallen kan er snel uitsluitsel worden gegeven. Zoals vorig jaar, toen de Duitse piloot die 150 mensen om het leven bracht bij zijn eigen zelfdoding.

Een zelfmoordactie lijkt in het geval van MS804 niet waarschijnlijk omdat het vluchtpatroon daar niet op lijkt. Na twee wilde draaibewegingen verloor het vliegtuig hoogte en stopte het op 3.000 meter met het uitzenden van een radiosignaal.

Lichtflits

De Egyptische autoriteiten meldden in de loop van de dag dat een aanslag waarschijnlijker lijkt dan een technisch mankement. Die theorie wordt voorlopig ondersteund door de Amerikaanse overheid en lijkt bevestigd te worden door getuigen die een lichtflits boven de Middellandse Zee gezien zouden hebben.

Als iemand explosieven aan boord gesmokkeld heeft is de vraag of dat op de streng beveiligde luchthaven Charles de Gaulle in Parijs gebeurde. Het toestel bezocht in het etmaal voor het incident ook luchthavens in Eritrea, Egypte en Tunesië. Joost van Doesburg van Pilotenbond VNV legt uit dat het vrachtruim na de landing volledig leeggehaald wordt, maar explosieven verstoppen blijft een mogelijkheid. Er was bij het ter perse gaan van deze krant nog geen aanslag opgeëist.

Vliegen wordt veiliger

Statistisch gezien is vliegen de veiligste vorm van transport – die bovendien nog altijd veiliger wordt. Volgens het Aviation Safety Network, dat alle incidenten wereldwijd bijhoudt, was 2015 het veiligste jaar tot nu toe met 16 ongevallen (op 34 miljoen vluchten) die 560 doden veroorzaakten. Daarbij zijn twee rampen niet meegeteld: het Russische vliegtuig dat in oktober 2015 door een bomaanslag neerstortte in de Sinaï-woestijn (224 doden) en de piloot die Germanwings-vlucht 95-25 van Barcelona naar Düsseldorf liet neerstorten in de Franse Alpen.

Juist omdat vliegen zo veilig is worden dramatische incidenten breed uitgemeten, ook als er nog niets over de oorzaak te zeggen is. „De luchtvaart heeft nooit over belangstelling te klagen”, zegt Joost van Doesburg. „Omdat iedereen wel eens gevlogen heeft, kan iedereen zich er ook iets bij voorstellen.”