Teloorgang klassieke taken overheid schreeuwt om actie

Woensdag gehaktdag, heet in de Haagse wandelgangen de derde woensdag in mei waarop het kabinet verantwoording aflegt over het gevoerde beleid en de Algemene Rekenkamer de verantwoording toetst. Maar deze dag kan inmiddels beter heten: woensdag gezaktdag.

Het kabinet is vorig jaar in het onderzoek van de Rekenkamer gezakt bij de uitvoering van drie klassieke overheidstaken: de landsverdediging, de inning van belastingen en het bieden van veiligheid. Pijnlijk voor kabinet én het controlerende parlement is dat enkele van de „ernstige onvolkomenheden” in de bedrijfsvoering die de Rekenkamer heeft opgespoord hardnekkig zijn.

Het is onthutsend om in een interview met Rekenkamer-president Arno Visser in deze krant te lezen dat de uitvoering van een eenvoudige tariefsverlaging in de inkomstenbelasting voor de Belastingdienst al ondoenlijk kan zijn. Het doet aan Dad’s Army denken als je in het verslag van de Rekenkamer leest dat een gemechaniseerd bataljon de voertuigen aan andere eenheden had moeten afstaan en daarom te voet op training ging.

De derde woensdag in mei is ingevoerd om tegenwicht te bieden aan de derde dinsdag in september, de dag dat het staatshoofd de politieke plannen en prioriteiten voor het komend jaar ontvouwt. De derde woensdag in mei moest ook een feest van de democratie zijn. Voor de burger tellen niet alleen de plannen van politici, maar juist ook de uitvoering. De derde woensdag moest er ook voor zorgen dat alle betrokken zich ervan bewust zijn dat adequate uitvoering een integraal onderdeel is van wetgeving.

Het goede nieuws van de Rekenkamer is: het gaat bij talloze departementen beter, maar de resterende onvolkomenheden zijn ernstiger. Dat drie klassieke overheidstaken in het ongerede zijn geraakt, moet élke parlementariër verontrusten, oppositie én coalitie. Het onderzoek zou een spoeddebat rechtvaardigen, maar de Kamer wijkt niet af van het geagendeerde debat volgende week.

Actie van de Kamer is des te noodzakelijker, omdat de Rekenkamer ook wijst op de sluipende uitholling van het budgetrecht van het parlement. Departementen blijken extra uitgaven achteraf in een slotwet te stoppen, zonder dat de Kamer vooraf met die uitgaven heeft ingestemd. Dat tast de primaire kwaliteit aan van het democratisch proces.

De Tweede Kamer: lam of leeuw? Dat was de de titel van een boek van oud-Kamervoorzitter Anne Vondeling (PvdA). Een boek uit 1976. De keus moet Kamerleden duidelijk zijn. Lammeren gaan naar de slachtbank.