Screening asielzoekers verloopt gebrekkig

Voor controle van asielzoekers zijn te weinig mensen en technische middelen beschikbaar, zegt de inspectie.

De controle van identiteit en achtergrond van asielzoekers is niet goed, concludeert de Inspectie Veiligheid en Justitie. Foto David van Dam

De screening van asielzoekers verloopt „niet zorgvuldig”. Er zijn te weinig mensen en technische middelen om te controleren of er geen asielzoekers met kwade bedoelingen de azc’s binnenkomen.

Dat is, in het kort, de alarmerende boodschap waarmee de Inspectiedienst van Justitie woensdag kwam. Tijdens onderzoek in februari op de aanmeldcentra in Ter Apel, Budel en Schiphol was de inspectie op belangrijke tekortkomingen gestuit in de manier waarop de identiteit en achtergrond van asielzoekers worden gecontroleerd.

Met name in Budel waren te weinig ervaren mensen om identiteit, meegebrachte documenten, bagage en telefoons van asielzoekers te checken. Een leidinggevende in Budel vertelde de inspectie dat „er veel verschil is in ervaring en het inschattingsvermogen rond veiligheidsaspecten [...] en het vluchtverhaal”. Daarnaast is er onvoldoende deskundigheid, bijvoorbeeld bij het analyseren van de kenmerken van riskante groepen. „De profiling staat in Budel nog in de kinderschoenen”, aldus de inspectie.

Ze stuitte ook op technische onvolkomenheden. Een onderdeel van het computersysteem dat vingerafdrukken moet checken in een Europese database, crasht bijna dagelijks. Daardoor kunnen met name Albanezen door de controle glippen, schrijft de inspectie. „Mogelijk is sprake van een crimineel netwerk.” Ook heeft de marechaussee geen apparatuur om computers en telefoons van asielzoekers uit te lezen.

De inspectie concludeert: „Hierdoor worden niet alleen het asielproces en het eventuele terugkeerproces niet optimaal ondersteund, maar wordt ook de beoogde bijdrage aan de bestrijding van mensensmokkel, mensenhandel en terrorisme hooguit beperkt gerealiseerd.”

In een reactie schreven minister Van der Steur en staatssecretaris Dijkhoff (beiden VVD) woensdag aan de Tweede Kamer dat veel gebreken inmiddels zijn verholpen. Er is sinds februari meer mankracht en apparatuur in de aanmeldcentra beschikbaar gekomen. In juni moeten alle verbeteringen zijn geïmplementeerd, aldus de bewindslieden.

Gevoelig onderwerp

De Kamer bleek niet tevreden. Kamerlid Mona Keijzer (CDA) herinnerde eraan dat de inspectie al in november een soortgelijk rapport over identificatie en registratie had uitgebracht, met soortgelijke conclusies. De minister had daarop op 9 december aan de Kamer gemeld dat er sindsdien belangrijke vorderingen bij de registratie en identificatie van asielzoekers waren gemaakt. „De achterstand wordt momenteel ingelopen en de instroom wordt momenteel bijgehouden”, aldus Van der Steur toen.

De screening is al sinds augustus 2015 een gevoelig onderwerp. Toen legde PVV-leider Geert Wilders herhaaldelijk het verband tussen de snel groeiende asielstroom en de kans op terreuraanslagen. Politiek en antiterreurdienst NCTV ontkenden dat verband meteen. De NCTV had „geen informatie dat zich in de migratiestromen vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika grote aantallen jihadisten bevinden, die opzettelijk naar Europa worden gestuurd”, zoals NCTV-chef Dick Schoof in september zei. Minister Van der Steur zei het hem na.

Intern was men er volgens diverse Haagse bronnen in de maanden erna minder gerust op. Zo waren er aanwijzingen dat sommige groepen asielzoekers door de grote toestroom geheel ongecheckt naar de noodopvang konden. Weten we wel zeker dat onze procedures op orde zijn, zou minister-president Mark Rutte diverse keren aan terreurbestrijder Schoof hebben gevraagd. Die stuurde daarom de Inspectie Veiligheid en Justitie eropuit.

De ongerustheid werd nog vergroot door gebeurtenissen elders. Twee van de negen terroristen die in november in Parijs toesloegen, waren een maand eerder als asielzoeker op het Griekse eiland Leros aangekomen, zo bleek. Ze hadden de Griekse screening probleemloos weten te passeren. De twee bliezen zichzelf op 13 november op in de buurt van voetbalstadion Stade de France. En de man die in januari een politiebureau in Parijs wilde bestormen en door de politie werd doodgeschoten, bleek in een asielzoekerscentrum in het Duitse Recklinghausen te hebben gewoond.