De eerste Anonieme Politie-daad is verricht

De politie bevindt zich in dezelfde staat als een Anonieme Alcoholist, zo interpreteert Bob Hoogenboom een recent rapport. „Erken dat je hulp nodig hebt. De grote opgave nu is om daadwerkelijk houding en gedrag bij te stellen.”

DEN HAAG - Exterieur van het hoofdbureau van de Nationale Politie. Foto Bas Czerwinski / ANP

Wanneer je voor het eerst meedoet aan een bijeenkomst van Anonieme Alcoholisten, beter bekend als de AA, vertel je de groep je naam en zeg je ‘ik ben alcoholist’. De eerste noodzakelijke stap. Erkennen dat je een probleem hebt en openstaat voor aanpassing van je gedrag. Je toont kwetsbaarheid en bereidheid om te veranderen.

Handelen naar waarheid, de sterkte/zwakte-analyse over de opsporing, in opdracht van de nationale politie, is zo’n AA-moment. Men verbloemt niets. Er wordt eerlijk gesproken over de gebrekkige kwaliteit, de werkdruk, de bureaucratisering en culturele kenmerken die vrijmoedig spreken in de weg staan (‘familiecultuur’).

De politiebaas Stoffel Heijsman noemt het rapport ‘confronterend’. Ruim 150 mensen zijn intern en extern bevraagd voor de analyse. En, wetenschappelijk onderzoek en interne evaluaties zijn systematisch op een rij gezet.

Handelen naar waarheid bevat niets nieuws. Net als een alcoholist – en zijn omgeving – jarenlang ontkent dat er een probleem is, hebben de opsporing en leidinggevenden dat ook gedaan.

Kritische studies mochten lange tijd niet gepubliceerd worden

Ruim tien jaar is intern aan de noodklok getrokken. Stoffel Heijsman zelf spreekt al jaren over de komende derde crisis in de opsporing. Na Van Traa en de Schiedammer Parkmoord, zo voorspelde hij, zal een nieuwe crisis ontstaan over de kwaliteit van de opsporing. Op individueel en groepsniveau bestaat al jarenlang consensus over de indringendheid van problemen. Op systeemniveau was men niet in staat om het roer om te gooien. Dat heeft veel te maken met wat in

Handelen naar waarheid het ‘onvermogen om met kritiek om te gaan’ wordt genoemd. Kritische studies van Nicolien Kop, lector op de Politieacademie, mochten niet, of aangepast, worden gepubliceerd.

Op de School voor Politieleiderschap is vijf jaar terug een poging gedaan om een hoogwaardige opleiding rechercheleiderschap te ontwikkelen. Deze is er nog steeds niet. Michiel Princen, schrijver van De Gekooide recherche is schoorvoetend tot het politie-establishment toegelaten. De werkvloer omarmde hem. Een aantal oogkleppen dragende leidinggevenden konden zijn bloed wel drinken. Peter Klerks, adviseur van het College van Procureurs-Generaal, schrijft al jarenlang vlijmscherpe columns over de opsporing in het Tijdschrift voor de Politie. De commissaris Wim Amerongen, opdrachtgever van de sterkte/zwakte-analyse, zegt in het ‘3e Politiedebat’ op de Politieacademie (november 2015) over de toekomst van de opsporing dat hij ‘professionele schaamte’ heeft.

De vrije hand

De grote verdienste van Handelen naar waarheid is dat de politie de moed heeft gehad om juist van Amerongen, Klerks, Kop en Princen de vrije hand te geven. Dat dit allemaal intern nog niet van harte gaat blijkt uit de wordingsgeschiedenis. „Dit mag zo niet naar buiten” tekent redacteur Marcel Haenen, NRC, op.

Natuurlijk is er ontkenning. Natuurlijk heeft de alcoholist ook goede dagen. En, ja er gaat veel goed. Maar het is te weinig. Dat is de boodschap van de sterkte/zwakte-analyse. Nu de politie is opgestaan en publiekelijk verklaart dat zij een probleem heeft, ontstaat ruimte voor daadwerkelijke verandering. Dat is de verdienste. Maar het is niet genoeg. De grote opgave nu is om leiderschap te tonen in het trekken van consequenties. Om daadwerkelijk houding en gedrag bij te stellen. Om niet alleen met een zoveelste rapport aan een belletje te trekken en denken dat verandering dan vanzelf komt.

In Handelen naar waarheid zit dan ook een grote waarschuwing: veel verbeterprogramma’s in de afgelopen jaren zijn niet of maar deels doorgevoerd. Het (culturele) systeem van de opsporing is weerspannig. Er lopen nog te veel remmers in vaste dienst rond. De eerste Anonieme Politie-daad is verricht. Maar met een bijeenkomst ben je er niet.