Mensensmokkel is bloeiende branche

Migratie Mensensmokkelaars profiteren van het overaanbod aan migranten. Ze opereren overal in Europa en hun netwerken worden professioneler, blijkt uit onderzoek van Europol en Interpol. En er zijn miljarden euro’s mee gemoeid.

Een Nederlandse marechaussee zoekt met een spiegel onder een vrachtwagen aan de Belgische grens naar verstopte migranten. FOTO Flip Franssen/HH

Meer dan 90 procent van de migranten die vorig jaar naar de Europese Unie zijn gekomen, heeft daarbij hulp gekregen, veelal van mensensmokkelaars. Mensensmokkel en alles wat daarbij hoort, zoals het vervaardigen van valse documenten, is zeer winstgevend geworden. Vorig jaar was er 5 à 6 miljard dollar mee gemoeid: 4,5 tot 5,4 miljard euro. Dat zijn enkele conclusies uit een onderzoek van Europol en Interpol. Deze week zijn de belangrijkste bevindingen vrijgegeven. Op veel punten zullen de problemen alleen maar toenemen, is de verwachting: meer mensensmokkel, meer uitbuiting in de vorm van gedwongen arbeid of prostitutie, meer vermenging van mensensmokkel met andere vormen van misdaad, en een grotere kans dat terroristen proberen zich te ‘verstoppen’ tussen andere migranten die naar de EU komen. Vijf kenmerken van de huidige mensensmokkel:

1 Los georganiseerde netwerken

Een smokkelnetwerk bestaat uit veel losjes georganiseerde, samenwerkende groepen. Soms is sprake van coördinatoren voor één bepaalde route, maar een strakke organisatie is er meestal niet. Vaak worden migranten van het ene aan het andere lokale netwerk overgedragen. Zo’n netwerk kan bestaan uit mensen die eerder betrokken waren bij een andere misdadige activiteit, of uit opportunisten die in mensensmokkel een eenvoudige manier zien om geld te verdienen. Overigens verwachten Europol en Interpol dat er op den duur „oligopolies” gaan ontstaan binnen de smokkelnetwerken: een situatie waarin slechts weinigen alle touwtjes in handen hebben.

Mensensmokkel speelt zich lang niet alleen buiten de EU af. In het onderzoek werden 250 knooppunten geïdentificeerd. Daarvan liggen er 170 in de EU, van Málaga tot in het noorden van Scandinavië. Vaak hebben smokkelaars in de EU dezelfde etnische achtergrond als de migranten.

2 Banden met andere vormen van criminaliteit

Voor de smokkel van migranten worden deels dezelfde routes gevolgd als voor de smokkel van drugs, wapens en andere goederen. Daardoor zie je vaak dat de smokkelaars dezelfde wegen en dezelfde transportmiddelen gebruiken voor verschillende zaken. Drugssmokkelaars doen bijvoorbeeld de mensensmokkel erbij omdat dat lucratief is. Of ze zetten migranten in om drugs te smokkelen. Steeds belangrijker is ook het vervalsen van papieren. Dat kan gaan om paspoorten en identiteitskaarten, maar ook om geboorte- en huwelijksaktes en werkvergunningen. Dit speelt niet alleen op weg naar de EU. Wie bijvoorbeeld op een toeristenvisum in een Europees land is gekomen en daar probeert te blijven, zoekt contact met iemand in hetzelfde land die kan helpen. Deze overlapping van criminele activiteiten zal komende jaren alleen maar groter worden, is de verwachting.

3 Kosten en baten

Gemiddeld hebben migranten tussen de 3.000 en 6.000 euro moeten betalen. Soms vooraf, soms per etappe, en soms pas na aankomst. In ruim de helft van de gevallen betaalt de migrant zelf, cash. Soms betalen familieleden die al in de EU zijn. In het Midden-Oosten en Azië wordt ook veel gebruikgemaakt van hawala, het informele banksysteem in veel moslimlanden. In het onderzoek zijn nauwelijks gevallen gevonden waarin migranten werden gedwongen in natura te betalen, met arbeid of seks. Europol en Interpol verwachten wel dat migranten in de toekomst vaker zullen worden gedwongen tot criminele activiteiten, zowel onderweg als na aankomst in een EU-land.

In de lucratieve mensensmokkel naar de EU gaat rond de 5 miljard euro om. Wat doen de mensensmokkelaars met hun winsten? Er zijn veel geldkoeriers die, over land of per vliegtuig, stapels contanten van het ene land naar het andere brengen. Ook hebben mensensmokkelaars zelf, of familie of vrienden, winkels, hotels, autosalons, transportbedrijven of reisbureaus waar geld vrij eenvoudig kan worden witgewassen.

4 De vijf belangrijkste routes

Welke route wordt gevolgd, hangt sterk af van het weer en de grenscontroles – en heel precies zijn ook de vijf hoofdroutes niet. Opvallend is dat vorig jaar bijna vierduizend mensen hebben geprobeerd via twee relatief nieuwe routes de EU binnen te komen. Ongeveer tweeduizend mensen reisden vanuit Rusland via Finland en Noorwegen – de cijfers zijn van Frontex, het Europese agentschap voor grensbewaking. Bijna evenveel mensen probeerden vanuit Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland of Moldavië de oostelijke grenzen van de EU over te steken. De route vanuit Noord-Afrika naar Spanje (7.164 mensen) en vanuit Libië en Egypte naar Italië (153.946 mensen) bestaan al jaren en worden voornamelijk gebruikt door migranten uit Afrika. Veruit de grootste groep migranten (885.386 mensen) reisde vorig jaar via Griekenland, een toename van 1.600 procent vergeleken met 2014. De belangrijkste draaischijf op de reis naar Noord-Afrika vanuit het zuiden is de stad Agadez, in Niger. Andere trefpunten zijn Sabha en Al-Qatrun in Libië, Niamey in Niger, Bamako in Mali en, in het oosten van Afrika, de Soedanese hoofdstad Khartoum. Voor de reis naar de Turkse kust zijn in Teheran en Bagdad veel mensensmokkelaars te vinden.

5 Terroristen tussen de migranten?

Er zijn geen aanwijzingen dat terroristen zich nu systematisch proberen te verstoppen tussen migranten, concludeert Europol. Maar het kan niet worden uitgesloten, en de zorg hierover groeit. Want incidenteel gebeurt dat wel: twee daders van de aanslagen op 13 november in Parijs zijn in een groep Syrische vluchtelingen Griekenland binnengekomen.