Maduro klampt zich vast aan de macht

Machtsstrijd Venezuela De Venezolaanse president ziet het parlement het liefst ‘verdwijnen’. De grote vraag is: hoelang blijft het leger trouw aan Maduro?

De Venezolaanse president Maduro dinsdag in het presidentieel paleis. Op de achtergrond de Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder Simón Bolívar (1783-1830), een held van Maduro en zijn voorganger Chávez. Foto Carlos Garcia Rawlins/Reuters

Massaal protesterende Venezolanen, tegen wie de politie bruut optreedt. Een onschuldige man, levend verbrand door woeste omstanders die hem van een beroving beschuldigen. Burgers die plunderend door de stad trekken, op zoek naar eten. Baby’s die sterven in ziekenhuizen omdat er geen medicijnen zijn.

Venezuela desintegreert. De situatie in het land is scherp verslechterd sinds het dalen van de olieprijs in de zomer van 2014, en is nu ronduit explosief. In het land voltrekt zich een humanitaire ramp te midden van een politieke crisis: een toenemende economische chaos en een groot gebrek aan voedsel- en medicijnen.

Ondertussen lijkt de autoritaire leider Nicolas Maduro zijn grip te verliezen. Maduro ontbeert het charisma en het ideologisch vuur van zijn voorganger Hugo Chávez – die bovendien aan de macht was in een tijdperk van hoge olieprijzen. Maduro lijkt alleen maar autocratischer te opereren sinds de lage olieprijs zijn problemen aanzienlijk vergrootte.

Afgelopen week verlengde hij per decreet de noodtoestand die hij eerder had afgekondigd met zestig dagen. Dat zette kwaad bloed bij de machtige oppositie, die sinds de verkiezingen van december in het parlement de meerderheid heeft.

Maar de oppositie kan weinig uitrichten zolang Maduro nog steeds de macht heeft over de belangrijke instituties, zoals het Hooggerechtshof. Een eerste aanzet van de oppositie tot het organiseren van een referendum waarmee Maduro zou kunnen worden afgezet, werd door hem afgelopen week van tafel geveegd. Volgens Maduro waren de bijna twee miljoen ingezamelde handtekeningen voor het referendum „vals”.

De oppositie riep hierna op tot protest, waarna massale demonstraties volgden. Sinds zaterdag wordt in de hoofdstad Caracas en verschillende andere steden gedemonstreerd. In Caracas gebruikte de politie geweld en traangas tegen de demonstranten.

Militairen, maak een keuze: óf je bent voor de grondwet, óf voor Maduro

Henrique Capriles, oppositieleider

Ruim 70 procent van de Venezolanen wil af van Maduro, blijkt uit een recente peiling. De president blijft ondertussen volhouden dat de oppositie in samenwerking met buitenlandse machten, waaronder de Verenigde Staten, een staatsgreep tegen hem beramen. Ook beschuldigde Maduro de oud-president van Colombia, Álvaro Uribe, een van zijn vaste vijandfiguren, ervan daar een rol in te spelen.

Volgens het parlement kan Maduro niet zomaar per decreet de noodtoestand afkondigen. Zij verklaarden op hun beurt Maduro’s decreet dan ook ongeldig. Parlementsvoorzitter Henry Ramos Allup zei dat Maduro met het decreet zijn zwakte toont.

„Dit is nooit eerder gebeurd. Hij moet erg wanhopig zijn.”

Maduro waarschuwde hierop dat het parlement zal ‘verdwijnen’. Dat is volgens hem slechts een kwestie van tijd, meer niet. „De Venezolanen hoeven niets goeds van dit parlement te verwachten. Wat zij willen is geen referendum maar een staatsgreep”, aldus de president.

Oppositieleider Henrique Capriles riep woensdag het leger op om partij te kiezen in de intense machtsstrijd die zich tussen de oppositie en de president voltrekt. „Militairen, maak jullie keuze: óf je bent voor de grondwet, óf voor Maduro”, aldus Capriles, terwijl hij zich op een persconferentie rechtstreeks tot de militaire leiders richtte.

Maduro heeft hierop aangekondigd dat er dit weekend intensieve legertrainingen beginnen om voorbereid te zijn voor buitenlandse agressie.

Het is niet verwonderlijk dat het politieke machtsspel tussen de oppositie en de regering zich nu op het leger richt. Tot nu toe is het leger loyaal geweest aan zowel Chávez als zijn opvolger Maduro. De militairen zijn altijd goed bedeeld, kregen banen in de regering en goede salarissen. Bij eerdere grote demonstraties, in 2014, trad het leger dusdanig hard op tegen demonstranten dat mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch met bezorgde rapporten kwamen. Er vielen bij die demonstraties in 2014 in totaal 43 doden.

Hoelang het leger nog achter de regering Maduro blijft staan is nu de cruciale vraag, maar inmiddels zijn allang niet meer alleen demonstranten in gevaar. De aanhoudende economische crisis en grote voedseltekorten treffen allang alle lagen van de Venezolaanse bevolking. Ondertussen is de bezorgdheid over de toestand in Venezuela ook bij internationale organisaties, waaronder de Organisatie van Amerikaanse Staten, sterk toegenomen. De OAS bestempelden het ooit rijke olieland als een „mislukte staat”.