DNB: lage rente bedreigt hele financiële sector

De ultralage rente zal consequenties hebben voor pensioenfondsen, banken en verzekeraars, waarschuwt de toezichthouder.

Foto Thinkstock

Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) maakt zich grote zorgen over de extreem lage rente. Die is inmiddels een bedreiging geworden voor de gehele financiële sector: verzekeraars, pensioenfondsen, banken.

Directeur toezicht van DNB Jan Sijbrand heeft dat donderdag gezegd tijdens een bijeenkomst met journalisten. DNB is al langer bezorgd over de lage rente. Maar haar waarschuwingen worden steeds scherper. Aanleiding voor de bijeenkomst was de publicatie van een onderzoek van DNB naar haar eigen toezicht. Daarin schetst zij ook de stand van zaken in de sector.

Sijbrand waarschuwt dat de ultralage rente „ingrijpende consequenties” heeft voor de verdienmodellen van zowel verzekeraars als banken. Anders gezegd: die vormt een existentiële bedreiging.

Verzekeraars verdienen al steeds minder op de premies van polishouders die ze beleggen, waardoor er onvoldoende dreigt over te blijven om de uitkeringenbeloftes na te komen. Bij banken kunnen de rente-inkomsten onder druk komen te staan.

Sijbrand benadrukt dat het probleem bij banken nú nog niet speelt. De rente-inkomsten zijn nog stabiel, mede doordat banken de spaarrentes fors hebben verlaagd. Banken betalen rente op spaargeld, maar verdienen tegelijkertijd rente op leningen aan bedrijven en hypotheken. Zo bleven de ‘netto’-inkomsten op peil. Bij verzekeraars is het probleem al wel „acuut”.

Voor banken zijn problemen echter „onontkoombaar”, waarschuwde Sijbrand, tenzij ze hun verdienmodel aanpassen. Volgens hem zullen banken de spaarrente niet blijven verlagen, of zelfs een negatieve spaarrente gaan rekenen. Dat beperkt de speelruimte. Tegelijkertijd zullen ze minder rente gaan verdienen, omdat bijvoorbeeld klanten kunnen heronderhandelen over hun hypotheek.

Extra eis aan buffers

De rente wordt kunstmatig laag gehouden door de Europese Centrale Bank. . Op die manier moet de economie in Europa gestimuleerd worden. Politici en financiële instellingen in Noord-Europese landen hebben steeds meer kritiek op de lage rente. DNB-president Klaas Knot, die lid is van het bestuur van de ECB, is ook kritisch over het beleid.

De grootste onzekerheid voor banken zijn volgens Sijbrand nieuwe, internationale regels die eind dit jaar mogelijk gaan gelden voor de reserves die zij moeten aanhouden voor kredieten. Leningen worden niet altijd terugbetaald. Nederlandse banken vrezen dat ze onder de nieuwe regels (Bazel IV) veel hogere reserves moeten aanhouden dan nu.

Topman Gerrit Zalm van ABN Amro suggereerde eerder deze week dat DNB in dat geval de Nederlandse banken een handje kan helpen door het schrappen van een extra eis die de toezichthouder stelt aan de hoogte van de financiële buffers. Die zijn bedoeld om schokken op te vangen en te voorkomen dat banken omvallen. Er gelden internationale regels voor de hoogte van die buffers, maar het staat nationale toezichthouders vrij daar nog een eis bovenop te leggen. DNB doet dat. Dat is een steen des aanstoots in de sector.

Sijbrand zei daarover dat DNB periodiek beoordeelt of de extra eis nodig is. DNB kan die dus altijd weer laten vallen. Maar hij zei ook dat het nog veel te vroeg is om daar nu al iets over te zeggen. De wetgeving is er nog niet, misschien pakt die wel veel minder zwaar uit dan banken nu vrezen, zei hij. „Het is nu dus volstrekt prematuur.”