Wie naar Syrië gaat, verliest zijn nationaliteit

Wetsvoorstel Het moet voor jihadgangers moeilijker worden om terug te keren. Minister Van der Steur wil met een nieuwe wet hun Nederlanderschap afnemen.

Van der Steur verdedigt woensdag een wetsvoorstel dat het een stuk lastiger maakt voor jihadgangers om terug te keren. Foto ANP / Martijn Beekman

Jihadgangers kunnen beter sneuvelen in Syrië of Irak dan terugkeren naar Nederland, zei premier Mark Rutte (VVD) vorig jaar tijdens een RTL-debat voor de Provinciale Statenverkiezingen. Potentiële terroristen kunnen maar het beste in IS-gebied blijven, vindt Rutte.

Woensdag verdedigt minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) in de Tweede Kamer een wetsvoorstel dat het een stuk lastiger maakt voor jihadgangers om terug te keren. Hij wil hun Nederlandse nationaliteit afnemen. Een Kamermeerderheid steunt zijn voorstel. De Raad van State vindt het onnodig.

1. Wie raken straks hun Nederlandse nationaliteit kwijt?

Het gaat om mensen die volgens de minister van Justitie een gevaar vormen voor de nationale veiligheid. De wet moet voorkomen dat Syriëgangers terugkeren naar Nederland. Naast het intrekken van hun nationaliteit worden ze bestempeld als ongewenst vreemdeling.

Het kabinet kan alleen het Nederlanderschap afpakken van mensen die een dubbele nationaliteit hebben. Het is volgens internationaal recht niet toegestaan om burgers stateloos te maken.

2. Kan het Nederlanderschap nu al ingetrokken worden?

Ja, maar alleen na een onherroepelijke veroordeling door een rechter. Sinds 2010 kan de overheid de nationaliteit al ontnemen van Nederlanders die misdrijven hebben gepleegd die „essentiële belangen” van Nederland „ernstig schaden” en waar een gevangenisstraf op staat van acht jaar of meer. Bijvoorbeeld het doden van de koning of het steunen van de vijand in tijden van oorlog.

Begin dit jaar is de wet uitgebreid, om ook veroordeelde Syriëgangers hun nationaliteit af te kunnen pakken. Na ‘voorbereidingshandelingen’ voor terroristische misdrijven, kan het Nederlanderschap nu ook worden afgepakt.

3. Waarom wil de minister nog verder?

Omdat jihadgangers die vanuit Syrië terugkeren naar Nederland een „onmiddellijke bedreiging” zijn van de nationale veiligheid, zo schrijft Van der Steur in een toelichting. Er „valt te vrezen voor een aanslag bij terugkeer in Nederland”. Dan kun je niet wachten tot diegene weer in Nederland is, vindt de minister.

De Raad van State, de belangrijkste adviseur van het kabinet, zet vraagtekens bij die redenering. Een teruggekeerde Syriëganger kan na terugkomst direct in voorarrest worden genomen. En het OM is succesvol in het achter de tralies krijgen van Syriëgangers.

4. Hoe vaak zal het kabinet het Nederlanderschap gaan afpakken?

Van der Steur verwacht dat hij maatregel „enkele keren per jaar” zal toepassen. Volgens AIVD-cijfers zijn ongeveer 160 Nederlanders in Syrië en Irak actief bij jihadistische groepen, schreef Van der Steur aan de Tweede Kamer. „Het merendeel” heeft een dubbele nationaliteit.

5. Wat zijn de bezwaren?

Linkse oppositiepartijen betwisten het nut van de wet, net als de Raad van State. Mogelijk werkt het zelfs averechts. Sommige jihadgangers raken teleurgesteld in het jihadisme. Als je hen belemmert, leidt dat tot verdere radicalisering, vreest de oppositie. Bij de jihadganger én bij familie en vrienden in Nederland.

Coalitiepartij PvdA steunt het plan, maar zal voorstellen om er een tijdelijke wet van te maken, die na vijf jaar automatisch vervalt. De VVD wil een permanente wet.

Overigens wil Van der Steur zijn beslissing wel achteraf laten toetsen door een rechter. Als de jihadganger niet zelf in beroep gaat, zal de minister de zaak voorleggen.