Vredesoverleg lijdt onder onenigheid VS en Rusland

Syrië-conferentie Doel was het schieten te stoppen en de Syrische oppositie weer aan tafel te krijgen. Weens overleg leidde slechts tot verklaring met weinig ambitie.

Partijen in de oorlog in Syrië die stelselmatig het staakt-het-vuren schenden, moeten bij wijze van straf worden uitgesloten van vredesbesprekingen. Dat hebben de Verenigde Staten, Rusland en zo’n twintig andere deelnemers aan een grote Syrië-conferentie in Wenen dinsdag besloten.

De ‘Syria Support Group’, waarvan tegenwoordig ook Nederland deel uitmaakt, was bijeen om het staakt-het-vuren uit februari te redden. Afgelopen weken werd het frequent geschonden, zoals in Aleppo. Omdat de gematigde Syrische oppositie geregeld wordt bestookt, boycot die intussen de vredesbesprekingen in Genève. De Weense bespreking moest de beschietingen stoppen én hen terugkrijgen aan de onderhandelingstafel.

De VS en Rusland blijven het fundamenteel oneens over een politieke oplossing. Anders dan Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die deze week honderd jaar geleden de kaart van het Midden-Oosten hertekenden (het Sykes-Picotverdrag), wisten Moskou en Washington dinsdag slechts een technisch, weinig ambitieus communiqué uit te geven. Daarin stond, behalve de oproep om staakt-het-vurens te respecteren, dat militaire experts uit Moskou en Washington nauwer gaan samenwerken om te bepalen wie zo’n staakt-het-vuren schendt. Voor Syrië bestaat er geen onafhankelijke ‘monitor’, die er voor Oekraïne wel is. Ook worden alle partijen opgeroepen humanitaire hulp door te laten. Van de achttien gebieden waar noodhulp afgelopen weken nodig was, zei VN-gezant Staffan de Mistura, hebben hulpkonvooien er maar twaalf bereikt. Mocht het over land niet lukken, zei de Amerikaanse minister John Kerry, dan moet het misschien uit de lucht. Kerry sprak van „air drops”, zonder te preciseren wie die veilig kan verzorgen boven Syrisch grondgebied.

Geen letter veranderd

De bespreking dinsdag was volgens diverse betrokkenen stevig, en liep mede door Iraanse interventies twee uur uit. Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov legden andere deelnemers – Turkije, EU-landen, Saoedi-Arabië en Iran – simpelweg de tekst voor die ze samen in de loop van de afgelopen weken hadden opgesteld. Over het humanitaire aspect werd het langst gesproken. Uiteindelijk werd aan de tekst niets veranderd.

Volgens de Nederlandse minister Bert Koenders (PvdA) „dansen de VS en Rusland op een slap koord, maar er is geen ander koord”. Koenders en anderen drongen erop aan dat de politieke gevangenen – zo’n 60.000 in getal, van wie er geregeld een aantal wordt geëxecuteerd – beter behandeld of vrijgelaten worden. Het communiqué rept er niet van. Het gaat evenmin diep in op de heikele positie van de gematigde oppositie van het Syrische regime. Enerzijds vecht die samen met groepen als Jabhat al-Nusra tegen president Assad, anderzijds gebruikt Al-Nusra oppositiegebied om op Assads troepen te schieten. Bij vergelding, vaak door Russische vliegtuigen, krijgt de gematigde oppositie de volle laag.

Volgens VN-gezant de Mistura is er geen nieuwe datum voor vredesoverleg in Genève geprikt. „Maar we kunnen er niet te lang mee wachten.”