Surprise! Ik heb een nieuw album gemaakt

Zonder aankondiging nieuwe muziek uitbrengen werkt voor grote namen als Beyoncé en Radiohead. Voor kleinere artiesten lijkt het zinloos.

Beyoncé 3 mei tijdens een concert in Raleigh, N.C. Foto AP

Radiohead veroorzaakte deze maand wereldwijd opwinding, juist door niets te zeggen. De Britse band schakelde haar website en sociale media uit. De blanco aanblik was genoeg om de fans, gewend aan Radioheads cryptische manier van communiceren, te overtuigen dat er iets te gebeuren stond. En inderdaad, de groep, die al sinds 2011 geen nieuw materiaal had uitgebracht, zette op 3 mei de single Burn The Witch online. Drie dagen later volgde het nummer Daydreaming, met daarbij de aankondiging dat het nieuwe - op dat moment nog niet bij naam genoemde - album afgelopen zondagavond om 20.00 uur, zou uitkomen.

Maar waar de liedjes verkrijgbaar zouden zijn, was niet duidelijk. Uiteindelijk bleek het te gaan om elf nummers, onder de naam A Moon Shaped Pool, te koop op iTunes en andere digitale diensten.

Deze geheimzinnige stijl van muziek uitbrengen is in zwang sinds David Bowie op zijn 66-ste verjaardag, toen niemand iets nieuws van hem verwachtte, plotseling de single Where Are We Now? lanceerde, kort erna gevolgd door het in het geheim opgenomen album The Next Day.

Ook Radiohead had al gepionierd door in 2007 hun album In Rainbows als download aan te bieden tegen een door de klant zelf te bepalen financiële bijdrage - een nieuwe aanpak waar destijds veel van werd verwacht, maar die nauwelijks navolging kreeg.

Beyoncé frappeerde eind 2014 met haar ‘visual album’ Beyoncé - bij elk liedje een video - en inmiddels is er onaangekondigd muziek verschenen van artiesten als My Bloody Valentine, Frank Ocean en U2. Het verschijnsel werd surprise-release genoemd, met als voornaamste kenmerk dat de aankondigende ophef ontbreekt: geen interviews vooraf, geen promotieplan. Je zou kunnen zeggen dat deze artiesten gebruikmaken van het belangrijkste voordeel dat internet biedt: als permanent toegankelijk distributiekanaal waar je zonder beperking de creatieve uitingen op kwijt kunt. De bijzondere kwaliteit van popmuziek - emoties heet van de naald in een liedje verwerken - wordt hier optimaal benut.

Geheimzinnig

In het geval van Radiohead deed de band inderdaad alles zelf. Maurits Westerik, promotiemedewerker van de Nederlandse tak van XL Recordings, dat A Moon Shaped Pool in juni op cd en lp uitbrengt, zegt: „Wij werden eind vorige week ingelicht, over de verschijning op zondag. Ik weet niets over wat voor organisatie eraan voorafgegaan is, ongetwijfeld heel veel. Maar dat was in handen van de muzikanten. Ze hebben zo’n grote aanhang dat ze het op deze manier kunnen doen. Alleen al door de stekkers uit hun websites te trekken, heeft iedereen het erover. Dat moment hebben ze benut door direct erna het album uit te brengen.”

Als methode is de verrassingsverschijning voorbehouden aan de bekende acts. Een flitsrelease van een onbekende muzikant heeft niet veel zin, zoals bleek bij nauwelijks opgemerkte releases van Tyler The Creator en Earl Sweatshirt. Een beginnende band of artiest heeft baat bij het aankondigend trompetgeschal – door interviews te geven, posters te plakken, en luistersessies voor journalisten te organiseren. Hier geldt een omgekeerde evenredigheid: hoe beroemder, hoe onafhankelijker.

Wie niet bij de top hoort, volgt dus het klassieke traject van posters, singles en interviews. Met een eigentijdse aanpassing: de informatie over een nieuw album wordt tegenwoordig mondjesmaat gegeven. Eerst wordt een geheimzinnige aankondiging geplaatst, daarop volgt de single, dan de titel van het te verwachte album, daarna de releasedatum, dan de aankondiging van een concert of een nieuwe video, en uiteindelijk: het album. Alles om de luisteraar bij de les te houden.

Het is knap dat muzikanten onder het loerend oog van de sociale media nog in het geheim een opname kunnen maken. David Bowie communiceerde met producer Tony Visconti in geheimtaal, zelfs zijn platenmaatschappij EMI wist niet dat er een album op komst was.

Bij de muziek van Beyoncé’s recente verrassingsverschijning, Lemonade, waren zo’n dertig mensen betrokken; ze hielden allemaal hun mond.

Opwinding

Nadat de afgelopen maanden ook Kendrick Lamar, James Blake, Drake en Kanye West het publiek met nieuw materiaal overdonderden, begint de formule sleets te worden. Het is bovendien een beetje druk in het verrassingssegment: het onverwachte nieuwe album van James Blake, toch geen onbekende onder liefhebbers van moderne elektronica, moest afgelopen weekend opboksen tegen die van Radiohead.

Ondertussen zit de gemiddelde muziekliefhebber nerveus naar zijn scherm te staren. Wanneer komt-ie? Waar komt-ie, op Tidal, Spotify, iTunes, Apple Music, of toch op BitTorrent? En wat wil de popster er voor terug?

Sinds de digitale revolutie zoeken artiesten en platenmaatschappijen manieren om opwinding te creëren. Albums werden gratis weggeven aan krantenabonnees, plotsklaps gelanceerd, via rebussen en zoekplaatjes onder de aandacht gebracht - zoals Rihanna met haar single Bitch Better Have My Money. Het zou zo langzamerhand pas echt een verrassing zijn als iemand iets nieuws bedenkt.