Op locatie live kijken naar een milieuramp

Dries Verhoeven en Davy Pieters onderzoeken theatraal onze verhouding tot nieuwsbeelden.

Scène uit Re-enactment of the Now van Davy Pieters. Foto Roel van Berckelaer

In Sri Lanka ontmoette Dries Verhoeven een mannelijke prostitué van een jaar of zestien. Toen die hem orale seks aanbood, stak de installatiekunstenaar een lang moreel betoog af over prostitutie. „Hij moest zijn lichamelijke integriteit bewaken, vond ik.” Maar de jongen zelf had minder problemen met het werk. „‘Ik wil naar de universiteit en verdien hier het nodige geld mee’, zei hij. „Wie ben jij om te zeggen hoe ik moet leven?’”

Het was confronterend. Verhoeven: „Ik voelde me betrapt op een goedbedoelde, maar imperialistische blik. Zijn slachtofferschap zat in mijn hoofd, niet in zijn situatie.” Volgens Verhoeven is het de blik van veel Westerse weldoeners. „Het is vaak een uitdaging om te reageren vanuit een vraag of nood, niet vanuit je eigen geweten of welvaartsschaamte.”

Verhoeven wijst op de huidige wildgroei aan Mongo’s, My Own NGO’s, die vaak behoorlijk nutteloze hulp bieden zoals het versturen van teddyberen naar vluchtelingen. „Die vluchtelingen zijn trouwens vaak perfect op de hoogte van onze postkoloniale manier van kijken.”

In zijn nieuwste installatie Guilty Landscapes, vanaf donderdag te zien op Spring Festival in Utrecht, thematiseert Verhoeven onze verhouding tot „de protagonisten van het Acht Uur Journaal”. Via live streaming regelt hij een persoonlijke ontmoeting met iemand op „een locatie die wij als ‘rampzalig’ beschouwen. „De ontmoeting moet gratuite aannames overboord kieperen, of in ieder geval voor nuancering zorgen.”

Verhoeven bereidt confrontaties voor met vier verschillende ‘besmette plekken’. Op welke locatie de eerste episode uitgevoerd gaat worden, wil Verhoeven niet prijsgeven. Zo hoopt hij „dat we ons niet meteen verliezen in een sociaal overbewustzijn en dat er een discussie ontstaat over bijvoorbeeld arbeidsvoorwaarden in landen ver weg. Ik vind zo’n discussie interessant, maar niet voordat mensen het werk hebben gezien. Ik wil het eerst over de blik van de toeschouwer hebben.”

Verhoeven specialiseert zich als kunstenaar steeds meer in ‘ontregelende ontmoetingen’. In 2014 ontstond in Berlijn veel consternatie rond zijn project Wanna play?, waarin hij via Grindr internetdatende homo’s uitnodigde bij hem in een glazen huis te komen. Na heftige protesten over inbreuk op de privacy moest hij dat project afbreken.

Over zijn nieuwe project vult hij ongevraagd aan: „Ik betaal de deelnemers goed en ze zijn op de hoogte van mijn bedoelingen en de context.”

Ook de jonge regisseur Davy Pieters onderzoekt op het festival onze persoonlijke betrokkenheid tot ongemakkelijke nieuwsbeelden. Zij raakte gefascineerd door haar eigen afstandelijke houding ten opzichte van veel klimaatrampen. „Het milieu zou ons zorgen moeten baren. Maar het probleem is erg moeilijk voorstelbaar”, zegt ze. „Ik voel weinig emotie bij smeltende ijskappen. Het is voor mij een ver van mijn bed show.”

Om een brug te kunnen slaan, besloot Pieters bij Theater Utrecht de voorstelling Re-enactment of the Now te maken die „met meer filmische beelden uitnodigt tot associëren en fantaseren bij het onderwerp”. Ze noemt het een „associatieve Planet Earth-achtige live cli-fi documentary”.

De voorstelling Re-enactment of the Now laat vanuit een verre toekomst het Nederland van 2016 zien, waar auto’s nog gewoon op gas rijden en zich langzaamaan een ramp voltrekt. De tribune staat op locatie aan de rand van Utrecht en kijkt „als een vogelaarshuisje” uit op het weidse en oer-Hollandse fortenlandschap. Ondertussen hoort het publiek door een koptelefoon een dramatische soundtrack (componist Jimi Zoet) en een David Attenborough-achtige commentaarstem (acteur Thomas Dudkievic).

Nederland bestaat in de voorstelling al lang niet meer, het publiek ziet volgens de commentaarstem een zogenaamde kopie. „Het besef dat alles kan verdwijnen geeft een nostalgische herwaardering voor wat er nu is”, zegt Pieters. De ramp die ons land in de voorstelling wegvaagde, voltrok zich uiterst langzaam. „It will not be epic, not like in the movies”, zegt de commentaar. „De optelsom van heel veel kleine momenten maakt de geschiedenis”, zegt Pieters. Dat maakt ons ook zo verantwoordelijk. Alles wat ik doe, heeft echt effect op de toekomst.”