‘Nederland biedt in EU meeste mogelijkheden tot belastingontwijking’

nrc.checkt Dat stelt Oxfam Novib in een rapport over belastingontwijking via Europese landen.

De aanleiding

Ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib – missie: een rechtvaardige wereld zonder armoede – publiceerde vorige week een rapport waarbij uit de titel al de conclusie is te destilleren: Nederland Belastingparadijs. In het onderzoek trekt Oxfam Novib als hoofdconclusie dat Nederland „de onbetwiste Europese kampioen belastingparadijzerij” is. Want: „Van alle EU-landen biedt Nederland internationale bedrijven het rijkste aanbod aan mogelijkheden om belastingen te ontwijken.”

Waar is het op gebaseerd?

Bladerend door het 42 pagina’s tellende rapport blijkt al snel dat Oxfam Novib zich vooral op recent onderzoek door de Europese Commissie baseert. Die publiceerde in december een uitvoeriger rapport over ‘agressive tax planning’ door de lidstaten van de EU. Oxfam Novib verwijst daarnaast ook ruimhartig naar andere bronnen. Zo omarmt het rapport de „internationaal erkende criteria” voor belastingparadijzen van de OESO (de club van rijke industrielanden). Zo wordt het IMF opgevoerd dat beweert dat door Nederland relatief veel buitenlandse investeringen stromen. En zo maakt Oxfam Novib veelvuldig gebruik van data van onderzoeksbureau SOMO (dat eveneens strijdt tegen armoede en ongelijkheid in de wereld). Twee getallen springen in het oog: in Nederland zijn „zo’n 14.400 doorsluisfirma’s” geregistreerd, waar jaarlijks „rond de 3.500 miljard euro” doorheen stroomt. Die cijfers zijn niet te toetsen en internationaal niet in perspectief te zetten. „Van andere EU-landen kennen we deze data niet”, erkent Esmé Berkhout, auteur van het Oxfam Novib-rapport.

En, klopt het?

Belangrijk onderdeel van het Europese rapport is een inventarisatie van vermeende schadelijke belastingmaatregelen (‘harmful tax criteria’) in de 28 lidstaten, zoals belastingaftrek op royaltybetalingen binnen één multinational en de mogelijkheid om aparte afspraken tussen onderneming en Belastingdienst te maken (de zogeheten tax rulings). Nederland scoort in dat overzicht het hoogste aantal vinkjes: 17 stuks. Gevolgd door België (16) en Cyprus (15).

Op basis daarvan is de stelling te onderbouwen dat Nederland binnen de EU inderdaad de meeste mogelijkheden aan multinationals biedt voor belastingontwijking.

Twee belangrijke criteria die de OESO hanteert voor belastingparadijzen, worden in de EU-ranglijst níét meegewogen: berekent een land lage belastingtarieven en is het land (zeer) terughoudend met het verstrekken van bank- en fiscale gegevens tegenover instanties die daar onderzoek naar doen?

Het verklaart dat het Verenigd Koninkrijk (met Londen als financieel centrum en het uitgebreide netwerk van fiscaal vriendelijke eilanden) op de EU-lijst met 8 schadelijke belastingmaatregelen relatief laag scoort.

Ivo Kuipers, internationaal fiscalist bij advieskantoor Atlas, werkte vorig jaar als ‘national tax expert’ mee aan het Europese belastingonderzoek. Hij vindt de conclusie die Oxfam Novib trekt dat de EC Nederland een belastingparadijs vindt, te kort door de bocht. Het rapport uit Brussel was immers „een inventarisatie” en bevatte „geen waardeoordeel”. Kuipers: „Als je aan acht mensen vraagt wat een belastingparadijs is krijg je acht verschillende antwoorden.”

Conclusie

Als je alleen kijkt naar de lijst met ‘schadelijke belastingmaatregelen’ ten behoeve van multinationals, klopt het dat Nederland binnen de EU het hoogst scoort. Die stelling is dus waar. Waarbij wel moet worden aangetekend dat er ook andere kenmerken zijn waaraan je een belastingparadijs kunt herkennen.