Deze Zweedse stad moet door verzakking in zijn geheel verhuizen

Binnen twintig jaar moet Kiruna drie kilometer verder liggen. Een korte documentaire van de Zweedse overheid laat zien hoe dat gaat.

Screenshot White Arkitekter

Het straatbeeld van Kiruna is zoals je je voorstelt bij een typische plek in Noord-Scandinavië: houten huizen, haast permanent besneeuwde wegen en mensen met bontmutsen die zich per slee verplaatsen. Maar dat is slechts het oppervlak. Daaronder speelt zich een proces af dat de Zweedse stad die een paar honderd kilometer boven de poolcirkel ligt, in zijn bestaan bedreigt.

Kiruna werd meer dan een eeuw geleden gebouwd als nederzetting bij een van de grootste ijzerertsmijnen ter wereld. Door de winning van de ijzererts is er sprake van deformatie, het verzakken van de grond. Een deel van de ijzerertsader loopt precies onder het stadscentrum. Het proces gaat langzaam, maar de verwachting is dat de meeste gebouwen in 2050 in de grond verdwenen zijn. Kiruna nam daarom de nogal rigoureuze beslissing de stad in zijn geheel te verplaatsen. De Zweedse overheid maakte een korte documentaire over hoe dit in zijn werk gaat.

Nee, niet alle huizen worden met een koevoet losgewrikt, om ze vervolgens op grote vrachtwagens te plaatsen en ze een paar kilometer verderop neer te zetten. Alleen de drie meest iconische bouwwerken worden compleet herplaatst, waaronder de kerk. De materialen van de oude huizen worden gebruikt om nieuwe mee te bouwen, drie kilometer verderop. Het Zweedse staatsmijnbedrijf LKAB betaalt de bewoners de marktprijs plus 25 procent voor hun oude huis, of geeft ze gratis een nieuw huis in het nieuwe gedeelte van Kiruna.

In 2004 schreef Kiruna een prijsvraag uit onder architecten wie het beste idee kon bedenken voor de verplaatsing van de stad. Architectenbureau White uit Göteborg won. De Amerikaanse architect Mark Szulgit van White denkt niet dat de fysieke verhuizing de lastigste opgave is: “The biggest challenge is to move the minds of the people and the culture.” Szulgit heeft daar nog twee decennia de tijd voor. Dan moeten alle 20.000 inwoners in het nieuwe Kiruna wonen.