De crisis maakte ook het examen waardeloos

Economie-examen Macro-economie was gedateerd, vond de commissie die eisen opstelde voor het examen. Tot de crisis uitbrak.

Sommige leraren hebben bijscholing nodig om de kinderen voor de nieuwe examens klaar te stomen. Foto Martijn Beekman/ANP

Niet alleen aandelen verloren in 2008 hun waarde. Ook het gloednieuwe eindexamenprogramma voor economie was opeens een stuk minder relevant.

Jarenlang had de commissie-Teulings, genoemd naar voorzitter en econoom Coen Teulings, gewerkt aan een herziening van het oude programma. Al sinds de jaren 60 waren er nauwelijks aanpassingen gedaan, met als gevolg nog altijd een grote nadruk op Keynesiaanse economie zoals die toen in de mode was. Dat hield in: rekenen met grote modellen van nationale systemen en minder nadruk op het microniveau. Méér over de nationale bestedingen en inflatie, minder over de economische praktijk die je elke dag om je heen ziet.

Gedateerd, dacht de commissie-Teulings toen ze in 2002 aan de slag ging. Macro-economisch beleid leek sinds de jaren 80 stabiel. De rente werd verhoogd als de inflatie toenam, en andersom. Opgelost. Er moest in het programma nadruk komen op markten en strategisch handelen. Waarom werken markten soms wel, en waarom soms niet? Wat is het probleem van risico, samenwerking of oneerlijk verdeelde informatie? Vanaf 2007 werd het nieuwe programma geleidelijk ingevoerd, in 2010 was het traject compleet.

Bekijk ook hoe de examens verlopen bij onze examenvloggers.

Maar vorige week schreef Teulings in zijn NRC-column dat hij ernaast zat. Het schrappen van de macro-economie bleek desastreus in het licht van de crisis die in 2008 losbarstte. Overheden wereldwijd worstelden opeens weer met nationale economieën en de analyses op macroniveau waren overal terug – behalve in de klas. Dat besef drong de afgelopen jaren ook door bij het College voor Toetsen en Examens (CvTE): in 2017 keert de macro-economie terug in het examen. Donderdag is de laatste, ‘pure’ versie van ‘Teulings’.

De heropleving van de macro-economie stemt critici van toen gelukkig. Econoom Arnold Heertje was niet blij met het verdwijnen van het onderwerp en uitte veel kritiek op het naar zijn mening eenzijdige programma. „Het was zeker te begrijpen uit het oogpunt van die tijd”, vertelt hij. „Maar ook los van de crisis vind ik dat je macro-economie evenwichtig moet brengen in een schoolprogramma.” Een hele generatie die niet weet wie Keynes is, dat kan niet.

Toch is er ook kritiek op de haast waarmee het programma wordt aangepast. Van het ene op het andere jaar keert een groot onderwerp terug op de agenda, terwijl docenten jarenlang tijd hebben gestopt in het programma van Teulings. „Leraren denken: wacht even, moet ik nu opeens de Phillips-curve gaan uitleggen?” zegt Henk van den Boomgaard van de Vereniging voor Leraren in Economisch-Maatschappelijke Vakken (VECON).

De organisatie steunt de terugkeer van de macro-economie van harte, maar vindt dat de aanpassing van het programma te snel gaat. „Er wordt geworsteld met hoe dit nu voor het examen van 2017 uitgelegd moet worden aan leerlingen. Sommige leraren hebben echt bijscholing nodig.” Ze lobbyen bij het CvTE voor uitstel, maar voorlopig lijkt 2017 het streven te blijven.

Op scholen leidt dat soms ook tot praktische problemen. Op het Utrechtse gymnasium van economiedocente Bernice van Staalduine waren de boeken al besteld toen in juni 2015 opeens bleek dat de nieuwe termen al voor 2017 gingen gelden. „Je kunt het eventueel ook doen met de oude boeken, maar dan moet je als leraar echt heel veel extra uitleg geven.” Toch ziet ze het nut van de wijziging wel in. „Dit programma geeft meer handvatten om naar de crisis te kijken.”

De commotie brengt Heertje in ieder geval niet van zijn stuk. Wat hem betreft is elk jaar geen macro-economie er een te veel. „Ja, het is een hele omschakeling voor docenten. Ze moeten nu hard aan de slag. Maar het moet voor de leerlingen.”