Poetin ziet al raketten komen

De NAVO opent raketbasis in Roemenië, maar volgens de chef „niet tegen Rusland gericht”. Poetin reageert meteen. Hij wil „de strategische balans handhaven”.

Amerikaanse militair bij de opening van de NAVO-raketbasis in Roemenië, donderdag. Rusland reageerde meteen. Foto Daniel Mihailescu/AFP

Jens Stoltenberg kon het maar niet genoeg benadrukken. „Missile Defense”, zei de secretaris-generaal van de NAVO donderdag, „is bedoeld voor de verdediging. Het is défensief”. Daarna knipte Stoltenberg het lint, en werd de eerste raketbasis van de NAVO voor geopend verklaard. Aegis Ashore heet het (Amerikaanse) systeem: ‘Aegis op land’. Het gebouw op de vliegbasis Deveselu, ongeveer honderd kilometer ten westen van e Roemeense hoofdstad Boekarest, heeft met zijn radarmast veel weg van een schip.

Dat is geen toeval: het raketsysteem is ontworpen voor Amerikaanse kruisers en zal worden bediend door personeel van de Amerikaanse marine. Het Aegis-systeem beschikt over 28 SM-3-raketten, die vijandelijke projectielen moeten kunnen onderscheppen die met een snelheid van duizenden kilometers per uur komen aansuizen.

Volgens de NAVO is de nieuwe basis bedoeld als verdediging tegen ballistische raketten van ‘schurkenstaten’ uit het Midden-Oosten. Bij de opening benadrukte Stoltenberg nog eens dat Moskou zich geen zorgen hoeft te maken over het raketschild. „Het ondergraaft noch verzwakt Ruslands strategische nucleaire afschrikking.”

Russische raketten

Maar de verzoenende taal was niet aan Moskou besteed. President Poetin belegde in Sotsji een demonstratieve zitting van zijn veiligheidsraad. Rusland zal er alles aan doen om „de strategische balans” te handhaven, zo zei Poetin. Een hoge Russische generaal liet weten dat de nieuwste Russische intercontinentale raketten sneller en wendbaarder zijn, waardoor ze nauwelijks kunnen worden onderschept door de NAVO.

Zo leidde de ceremonie in Roemenië tot een verdere escalatie van de Koude Oorlogsretoriek tussen Oost en West. En dat terwijl het NAVO- antiraketsysteem een sterk verwaterde versie is van de oorspronkelijke plannen. In de visie van toenmalig president George W. Bush moesten de VS worden beschermd tegen ICBM’s, intercontinentale raketten met een kernkop – waarvan Rusland er honderden heeft.

Bescherming tegen kernraketten, daar zou toch niemand bezwaar tegen kunnen maken, zou je zeggen. Maar het omgekeerde is waar: een effectief Amerikaans raketschild zou de balans tussen de twee grootste kernmachten ernstig verstoren.

Een van de belangrijkste principes van nucleaire ‘afschrikking’ is de wet van gegarandeerde wederzijdse vernietiging: mutual assured destruction. Dit scenario maakte een kernoorlog in feite onmogelijk: de partij die op de knop drukt, weet zeker dat zij zelf ook in de as zal worden gelegd.

Maar wat als één partij zich kan verschuilen achter een raketschild? Wat als het hele Russische kernwapenarsenaal – duizenden kernkoppen – waardeloos blijkt te zijn? Vanaf 2007 heeft Poetin zich heftig verzet tegen de Amerikaanse plannen.

In 2009 werden werden de plannen teruggeschroefd door de pas aangetreden president Obama. National Missile Defense werd Theater Missile Defense, een veel kleiner schild dat in eerste instantie is bedoeld tegen een beperkte dreiging: raketten voor de middellange afstand van landen als Iran. Deze taak zou in eerste instantie kunnen worden uitgevoerd door Amerikaanse oorlogsbodems gestationeerd in de Middellandse en Zwarte Zee. Ook Nederlandse fregatten zullen vanaf 2018 worden ingezet voor de NAVO-raketverdediging.

Downsizen mislukt

Met het downsizen van het raketschild wilde Obama de verstoorde verhoudingen met Moskou verbeteren. Maar de reset mislukte. Anno 2016 voeren Russische jachtbommenwerpers schijnaanvallen uit op Amerikaanse schepen in de Oostzee, en maakt het Pentagon plannen voor het stationeren van tanks in Oost-Europa.

„Nog maar een paar jaar geleden vertelden onze westerse partners ons dat ze een raketschild nodig hadden tegen een nucleaire dreiging uit Iran”, zei Poetin vorige week. „Die dreiging bestaat niet meer, maar de bouw van het raketschild gaat gewoon door.”

De Russische president heeft een punt. Sinds het nucleaire akkoord met Teheran is het de vraag wie nu eigenlijk moet worden bestreden. Bovendien zal de NAVO het niet laten bij de basis in Roemenië. In 2018 komt er een tweede basis in Polen. Beide bases zullen op termijn de beschikking krijgen over modernere raketten, die ook kunnen worden ingezet tegen ICBM’s op weg naar de VS.

Niet alleen de kleine lettertjes van het NAVO-plannen baren de Russen zorgen. Het Aegis-systeem is niet alleen geschikt voor het lanceren van afweerraketten: je kunt er ook kruisvluchtwapens mee afvuren. Met dergelijke wapens tegen de Russische grenzen aan wordt de Russische reactietijd ernstig bekort.

Maar Moskou kan gemakkelijk terug slaan: met raketten Kaliningrad bijvoorbeeld. Het mobiele systeem Iskander kan worden voorzien van een kernkop, en reikt tot Warschau. Er zijn ook aanwijzingen dat Moskou kernraketten gaat stationeren op de Krim. In 1994 deed Oekraïne vrijwillig afstand van alle kernwapens die waren overgebleven na de val de Sovjet-Unie. Rusland garandeerde de territoriale integriteit van Oekraïne. Dat lijkt nu wel heel lang geleden.