Wij tegen de rest, zo denken Russen over het Songfestival

Oekraïense overwinning Dat Oekraïne zaterdag het Eurovisie Songfestival won, bewijst volgens Russen dat Europa kwaad wil.

De Oekraïense Jamala won zaterdagavond in Stockholm het Eurovisie Songfestival.Bij de bookmakers was Rusland juist de favoriet. Foto Maja Suslin/AP

In Nederland weten we dat voetbal oorlog is. In Rusland is het Eurovisie Songfestival sinds maandag verworden tot een directe confrontatie met Kiev.

Zaterdag verloor topfavoriet Sergej Lazarev van de Oekraïense Jamala. Lazarev zong over de liefde. Maar Jamala zong over de deportatie van de Krim-Tataren in 1944.

„Ze komen aan de deur”, zong de 32-jarige Oekraïense.

„Ze doden iedereen. En daarna zeggen ze: het was niet onze schuld.”

De regels van Eurovisie verbieden politiek activisme. Maar Jamala’s lied ging niet over het heden, maar over het verleden, zo oordeelde de organisatie in Stockholm.

Dat was een wat beperkte interpretatie van de regels. Geschiedenis is politiek, vooral in landen als Rusland en Oekraïne, die moeite hebben met het verwerken van het totalitaire Sovjet-verleden.

Deportatie van Krim-Tataren in 1944 zou nu etnische zuivering heten

De deportatie van de Krim-Tataren is een van de vele zwarte bladzijdes uit de geschiedenis van de Sovjet-Unie. Nadat het Rode Leger Sebastopol had heroverd op de Duitsers werden circa 250.000 Tataren op de trein gezet naar Centraal-Azië. Volgens Stalin hadden de Tataren gecollaboreerd met Hitler. Stalin deporteerde trouwens ook nog het bijna volledige Tsjetsjeense volk. Velen kwamen om op transport. Velen stierven na aankomst. De deportatie van de Krim-Tataren zouden we nu omschrijven als etnische zuivering.

In het Rusland van Vladimir Poetin is er geen ruimte voor dit soort reflecties. We moeten oppassen voor een herziening van de geschiedenis, zo zei de Russische president in de aanloop van de traditionele herdenking van de overwinning op nazi-Duitsland. In Rusland begint de Tweede Wereldoorlog nog steeds in 1941 – twee jaar na het Molotov-Ribbentroppact en de bezetting van Polen en de Baltische Staten door het Rode Leger.

Zowel in Moskou als in Kiev werd hysterisch gereageerd op de overwinning van Jamala. Op de Russische tv kreeg Filip Kirkorov – Mr. Songfestival en de componist en producer van de Russische inzending – gezelschap van een verslaggever die kwam uitleggen dat Rusland had verloren door een anti-Russische lobby. De Europese kijkers hadden gekozen voor Lazarev. En dus was het de Europese professionele jury die Rusland had afgehouden van een zeker overwinning.

Wij tegen de rest – het was een succesvolle stijlfiguur in de Russische staatsmedia. In die berichtgeving was de Maidan geen volksopstand, maar een „fascistische coup”, georkestreerd door de CIA.

Meteen na de Russische nederlaag liet een Oekraïens parlementslid weten dat volgend jaar alleen kandidaten konden worden toegelaten die expliciet zouden erkennen dat de Krim bij Oekraïne hoort. Daarmee zijn in de praktijk alle Russische deelnemers uitgesloten – voor de finale in Stockholm liet Lazarev weten dat hij niet achter de annexatie van het schiereiland staat, en dat werd hem niet in dank aangenomen.

De vraag is nu welke Russische kandidaat volgend jaar in Kiev welkom is. Het Kremlin probeerde de ruzie maandag enigszins te sussen. „We moeten niet met de sabel gaan zwaaien”, zo zei Poetins woordvoerder Dmitri Peskov.

Lees ook het interview van NRC met Jamala:Rusland is boos over Songfestival-lied Oekraïne