De ongewenst kinderloze Halina Reijn zeikt helemaal niet

‘De OK-vrouw’ (VARA) slaagde erin het particuliere levensverhaal van actrice Halina Reijn te ontstijgen.

Halina Reijn in 'De OK-vrouw' (VARA)

‘Nu mis ik’, schrijft Halina Reijn in een brief aan haar denkbeeldige kind, ‘dat mijn wereld klein is door jou. Dat mijn wereld niet beperkt is tot eten, slapen, wassen, schommelen, schoonmaken, voeden, zorgen, spelen, dragen en klagen.’ De actrice zit bij de therapeut, we zijn tien minuten onderweg in de documentaire De OK-vrouw (VARA), de brief is een therapeutische opdracht en Reijn kan schitterend onder woorden brengen waarom ze ‘ongewenst kinderloos’ is, met een literaire zin vol beginrijm en eindrijm en een verstrikkende dubbele ontkenning. Het is een zin die precies weet welk effect hij bewerkstelligt.

Lees ook: „Het gaat niet meer gebeuren. De kans dat jij nog zwanger wordt, is hooguit 2 procent.”

Actrice Reijn weet dat ook: dat is haar werk. En dat, haar zelfbewustzijn, is precies wat de documentaire van Gülsah Dogan – die maandag vanwege Pinksteren werd uitgezonden in de volle zendtijd van De wereld draait door – zo intrigerend maakte. Inmiddels werd op Twitter een bak seksistisch gescheld over Reijn en het programma heen gekieperd: het was ‘wijvengezeik’ en ‘narcisme’ en waarom besteedde DWDD de zendtijd verdorie niet aan het bewieroken van Max Verstappen?

Dat laatste werd wellicht ook zo gevoeld vanwege de nep voelende inleiding – een traditioneel DWDD-begin op krukken in een gevulde studio, waarbij Reijn en Van Nieuwkerk even de documentaire introduceerden. Dat was natuurlijk allesbehalve live. Als het een ingeblikt programma is, doe daar dan niet zo schimmig over. Dan krijg je ook niet het verwijt dat je niet actueel bent. Dit was mijn enige bezwaar.

Wil Reijn wel echt een kind, of ontbreekt er iets anders?

Maar de film slaagde erin het particuliere levensverhaal van de actrice te ontstijgen. Dogan filmde Reijn meerdere keren in de esthetiek van een lifestylefotoshoot, die de leegte van de roem mooi verbeeldde. In roomwitte huizen met designmeubels en veel ruimte, waar dan een sip kijkende Reijn een pregnant en pijnlijk beeld vormde. De OK-vrouw werkte allereerst op het niveau van de kunstenaarsdocumentaire: de radicale keuze voor de kunst die eenzaamheid brengt. Dat is naar een ander niveau door te trekken, want het geldt net zo goed voor andere carrièrevrouwen: zelfontplooiing als individu én als moeder is niet vanzelfsprekend. Dat is geen ‘wijvengezeik’, dat is een relevant thema van nu.

Daarbij kwam dat Reijns kinderwens steeds meer ontleed wordt als een verlangen naar intiem contact. Wil Reijn wel echt een kind, of ontbreekt er iets anders? Mooie, veelzeggende scènes, zoals die op een kinderboerderij, illustreren dat. Reijn gaat er met haar neefjes en nichtjes de geitjes voeren, maar ondertussen kan ze niet wachten om weer opgehaald te worden. Ze hangt half uit een wegrijdende taxi als ze roept dat dit „quality time” was. De dubbelzinnigheid druipt ervanaf.

Die scène lijkt niet gespeeld of bedacht, maar tegelijkertijd zie je hoe goed hij werkt: hij toont hoe Reijn veertig kon worden zonder te kiezen, er is altijd wel hapsnapintimiteit, en hoe ze gestuurd wordt door maatschappelijke normen (zoals die van ‘quality time’) die ze ook verfoeit. Is de ironie van dit tafereel zo bedoeld, door actrice Reijn? Om te tonen dat ook wie zich bewust is van zijn zwakte, die nog niet meteen kan veranderen? Nep of echt doet er niet toe, want wat het toont blijft overeind en daarmee is Reijns rol in deze documentaire geslaagd.