Column

De schilderijen van Karel Appel verdienen beter dan wegwuivende praat

‘Ik begin vanuit mijn materie. Dat is verf”, zegt Karel Appel in de legendarische film die Jan Vrijman in 1961 maakte. We zien hoe letterlijk hij dat bedoelde: hij smijt de verf op het doek. Het leidde tot fantastische resultaten. Appel rotzooide heel wat minder aan dan hij voorgaf maar zijn kunstenaarschap werd inderdaad bepaald door zware klodders en dikke vegen in maximale kleuren. Hij werd er de beroemdste naoorlogse Nederlandse schilder ter wereld mee.

En nu storten zijn werken in elkaar.

Zijn stijl blijkt zijn zwakte te zijn. Er vallen brokken verf van zijn schilderijen. De doeken laten tranen druipen. Krijgen korsten en rimpels. Verzakken. Worden veel te snel oud.

Verfonderzoeker en gerenommeerd expert Jaap Boon vindt het tijd om erop te wijzen dat vele Appel-schilderijen bezig zijn te verdwijnen. Hij pleit voor een calamiteitenplan. De Karel Appel Stichting en het Haags Gemeentemuseum noemen de problemen relativerend „een natuurlijk verouderingsproces”. De handel zegt: och, dat wisten we allang.

Maar als ‘we’ het allang wisten, waarom kwam er dan niemand in actie? Omdat restauratie kostbaar is? Omdat er in de kunsthandel veel geld met Appels werk gemoeid is?

Franz Kaiser, bestuurslid van de Appel Stichting, had Boons stilzwijgen geprefereerd. Want kopers worden achterdochtig als er zoiets in de krant staat. Eigenaren worden nerveus. En dat knaagt aan de marktwaarde van de Appels.

Intussen restaureert men soms op eigen houtje, met lijm en peut, wegwuivend dat kunstrestauratie een ambacht is waar strenge regels gelden.

Karel Appel was de bekendste Nederlandse modernist. Zijn werk bepaalt mede de aanzienlijke status die de Nederlandse schilderkunst wereldwijd heeft. Het pleidooi van Boon voor een rampenplan verdient dan ook serieuze aandacht. Restauratie en onderhoud van de Appels is geen gril of eenmansactie, het betreft een schilder wiens werk te belangrijk is om verloren te laten gaan.

Op dit moment is er in het Haags Gemeentemuseum een goed bezochte overzichtstentoonstelling van zijn werk. Zo’n expositie moet ook over vijftig jaar nog mogelijk zijn. Ook dan heeft het publiek het recht om zich te laven aan werk van een groot kunstenaar, die de kunstgeschiedenis bepaalde met zijn kleur en materiaalgebruik. En die met zijn woestheid gezicht gaf aan de Nederlandse geschiedenis, toen een generatie snakte naar kleur en beweging na de schriele oorlogsjaren en de strikt beleden soberheid die daar op volgde. Wiens werk de tand des tijds doorstaat. Figuurlijk, maar ook letterlijk graag.