Cruciale dag voor wapenstilstand

Vandaag komen twintig ministers in Wenen bijeen om het staakt-het-vuren in Syrië te redden. President Assad staat steeds sterker.

Begin november 2015 kwamen twintig ministers van Buitenlandse Zaken in Wenen bijeen om te proberen een vredesproces voor Syrië op poten te zetten. Dat lukte, tot op zekere hoogte; sindsdien vinden er in Genève vredesonderhandelingen plaats, geleid door VN-gezant Staffan de Mistura.

Deze dinsdag, een half jaar later, komt deze ‘Support Group’ weer bijeen, opnieuw in een barok Habsburgs paleis in Wenen. Ditmaal is de inzet even cruciaal. Onder leiding van de Amerikaanse minister John Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov moeten de ministers proberen de Geneefse onderhandelingen en het daar afgesproken staakt-het-vuren, dat elke dag brozer wordt, voor compleet instorten te behoeden. Ook minister Bert Koenders (PvdA) is in Wenen. „Het is erop of eronder”, zegt een diplomaat die weet heeft van de voorbereidende gesprekken die Kerry de afgelopen tijd heeft gevoerd.

Kerry en Lavrov willen beiden dat de wapenstilstand houdt, en zijn het laatst in Parijs eens geworden over wat ‘rebellengebied’ is in Syrië en wat ‘terroristengebied’. Maar over de politieke vraag hoe Syrië er straks uit moet zien, verschillen ze van mening. Kerry heeft zondag in Jeddah ook de Saoedische koning gesproken. Saoedi-Arabië is net als diverse Golfstaten, Iran en Turkije nauw betrokken bij de oorlog in Syrië.

De Syrische president Assad staat veel sterker dan vorige keer, dankzij de Russische militaire interventie, en eist een sleutelrol in elk toekomstig scenario. De druk die westerse landen op Damascus kunnen uitoefenen is gering: ze hebben geen formele betrekkingen met Assad.

Ook aan de kant van de oppositie, waar velen niet met Assad willen onderhandelen, zijn de verhoudingen veranderd. Door westerse bombardementen op posities van Islamitische Staat (IS) slonk het terrein van de terreurgroep enigszins. Nu wil het rivaliserende Jabhat al-Nusra, geaffilieerd met Al-Qaeda, een emiraat in Noordwest-Syrië vestigen. Een andere heikele kwestie blijft de ‘veilige bufferzone’ die Turkije in Syrisch-Koerdistan wil vestigen.

VN-gezant de Mistura wil de onderhandelingen in Genève alleen hervatten, in mei of juni, als de Syrische oppositie ook komt. Of dat lukt, weet niemand. Een Arabische diplomaat vertelde de Oostenrijkse krant Der Standard: „IS en Al-Qaeda boeken voortgang op de grond, Amerikanen en Russen alleen op papier.”