‘Arrestatie Mandela kwam door tip van CIA’

Een voormalige CIA-spion heeft de Amerikaanse betrokkenheid op zijn sterfbed toegegeven; de vermoedens bestonden al langer.

Nelson Mandela tijdens een bezoek aan Middelburg in 2002. Foto: Robert Vos / ANP

De arrestatie van Nelson Mandela in 1962 is mogelijk gemaakt door hulp van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. Dat heeft de voormalige Amerikaanse consul in Durban gezegd op zijn sterfbed. Mandela, die bij het ANC politiek actief was tegen het apartheidsregime, belandde na zijn arrestatie ruim 27 jaar in de cel. Dat schrijft de Britse krant Sunday Times.

Het is 54 jaar een mysterie geweest hoe de Zuid-Afrikaanse veiligheidsdiensten zo precies wisten waar Mandela zich bevond. Al meteen bestond het vermoeden dat de CIA betrokken was bij de arrestatie van de latere Nobelprijswinnaar, maar tot op heden was dat nooit toegegeven. Uit de onthulling blijkt dat de CIA de apartheidsregering inderdaad tipte over de verblijfplaats van Mandela. De ANC-leider werd in 1962 gearresteerd terwijl hij vermomd als chauffeur van Durban naar Johannesburg reisde.

Bekentenis op sterfbed

Donald Rickard, die naast consul ook een voormalig CIA-spion was, deed de bekentenis tegen de Britse regisseur John Irvin voordat hij op 30 maart overleed. De regisseur nam de bekentenis op in de film Mandela’s Gun, over de periode voorafgaand aan Mandela’s arrestatie.

De Verenigde Staten, die in de Koude Oorlog verschillende Afrikaanse regimes overeind hielden, zouden volgens Rickard overtuigd zijn geweest dat Mandela onder directe controle stond van de Sovjet-Unie. Gevreesd werd dat het ANC een gewapende opstand wilde starten die de weg vrij zou maken voor een Russische invasie. Mandela zou volgens Washington op dat moment ‘s werelds “gevaarlijkste communist buiten de Sovjet-Unie” zijn geweest.

Volgens correspondent Bram Vermeulen valt de bekentenis van Rickard historisch gezien in een breder patroon:

“Het is al jaren bekend dat de Britten en de Amerikanen tijdens de Koude Oorlog allerlei nare leiders en legers steunden, waaronder het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Ronald Reagan heeft Mandela en het ANC zelfs op een terreurlijst geplaatst, waar Mandela formeel pas in 2008 vanaf is gehaald. Zijn arrestatie was bovendien een jaar na de dood van de Congolese vrijheidsstrijder Patrice Lumumba. Ook hier was de CIA bij betrokken, uit angst dat Congo onder controle zou komen van de Sovjet-Unie.”

ANC: vermoedens bevestigd

In een reactie tegenover de Britse Sunday Times laat een prominent ANC-lid weten dat de vermoedens over de rol van de Amerikanen worden bevestigd. Ronnie Kasrils noemde de arrestatie een “uiterst schaamtevol geval van verraad” dat de strijd tegen apartheid heeft gehinderd.

Volgens Bram Vermeulen is de verdachtmaking richting de Amerikaanse inlichtingendiensten niet iets wat per se bij het verleden hoort. Ook in de zaak tegen de Zuid-Afrikaanse president Zuma, die voor vele miljoenen belastinggeld zijn privé-villa verbouwde, wordt de CIA als factor genoemd.

“De nationale ombudsman die het proces tegen president Zuma in gang zette, werd onlangs door het ANC ervan beschuldigd voor de CIA gewerkt te hebben. Dat gebeurde toen zij Zuma had opgedragen een deel van de verbouwingskosten terug te betalen. De onthullende biecht van Rickard is koren op de molen van degenen die Zuma willen beschermen.”

Nelson Mandela werd in 1964 veroordeeld omdat hij een gewapende opstand tegen de Zuid-Afrikaanse regering beraamd zou hebben, met als doel om het apartheidssysteem ten val te brengen. In 1990 kwam hij vrij, waarop hij in 1994 tot president werd gekozen. Een jaar eerder kreeg hij de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn vredige verzet tegen de apartheid. Mandela overleed in 2013 op 95-jarige leeftijd.

De film Mandela’s Gun, waarin de opgenomen bekentenis is te horen, gaat deze week op het filmfestival van Cannes in première.