Amsterdam komt Joodse ‘erfpachtslachtoffers’ tegemoet

Na terugkeer van onderduikadressen of concentratiekampen werden bij veel Joden achterstallige erfpacht en renteboetes geïnd.

Het Nationaal Holocaust Museum in de voormalige Hervormde Kweekschool. De eerste expositie is 'De ondergang van Abraham Reiss' van Jeroen Krabbe. Foto Remko de Waal / ANP

Het Amsterdamse college wil tien miljoen euro ter beschikking stellen aan de Joodse gemeenschap ter compensatie van opgelegde erfpacht die Joden na terugkeer van onderduikadressen of concentratiekampen moesten betalen. Het college gaat dit voorstellen aan de gemeenteraad. Dat meldt de gemeente.

Drie jaar geleden werd bekend dat Joden na de oorlog achterstallige erfpacht en renteboetes moesten betalen aan de gemeente. Zelfs als hun huis gesloopt of gebombardeerd was, werden de Joden aangeslagen. Van der Laan noemde dat toen “formalistisch, bureaucratisch en kil” en beloofde de slachtoffers tegemoet te komen. In 2014 had de gemeenteraad al besloten tot het terugbetalen van de opgelegde renteboete.

De miljoenen kunnen gebruikt worden voor projecten of programma’s, zoals het Nationaal Holocaust Museum, dat morgen opengaat, of het Holocaust Namenmonument, waarvoor het college afgelopen week de voorkeurslocatie bekendmaakte. Omdat niet meer is te achterhalen op welk adres welk bedrag is geïnd, stelt het stadsbestuur een collectieve tegemoetkoming voor. Het bedrag zal door de gemeenteraad op advies van de Joodse gemeenschap besteed worden. Het college hoopt dat de tegemoetkoming een “verlichtend effect” zal hebben op de herinnering aan de “traumatische oorlogstijd” en de periode daarna.

Onderzoek studente

De zaak kwam per toeval aan het licht door onderzoek van een studente bij de digitalisering van de archieven van het Ontwikkelingsbedrijf Amsterdam. Daar werd toen correspondentie gevonden tussen Joodse overlevenden en de gemeente. Het instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies (Niod) stelde een onderzoek in, en concludeerde afgelopen november dat het innen van de belasting en boetes juridisch juist was, maar dat de gemeente nu geld in bezit had “dat zij liever niet wil hebben”. Volgens het Niod had de gemeente omgerekend vijf tot tien miljoen euro ontvangen.

Het nieuwe Nationaal Holocaust Museum zit in twee tegenoverliggende panden aan de Plantage Middenlaan: de Hollandsche Schouwburg en in de voormalige Hervormde Kweekschool. In de schouwburg werden opgepakte Joodse mensen samengebracht. Hiervanuit zijn 46.000 Joden op transport gesteld. In het pand naast de kweekschool werden kinderen ondergebracht om later gedeporteerd te worden. Zeshonderd van hen zijn via de kweekschool weggesmokkeld en gered.