Macht maakt je een sociopaat

Hoe kan het dat die aardige collega die manager werd, zich nu als een eikel gedraagt? Waarom bederft macht je karakter? The Power Paradox, het boek van Dacher Keltner dat volgende week verschijnt, legt haarfijn uit hoe dit werkt.

Macht kán iets moois zijn, vindt Keltner. Macht betekent dat je iets kunt veranderen in de wereld. Dat je een positieve invloed kunt hebben op de levens van mensen. Keltner is hoogleraar psychologie aan Berkeley. Vijftien jaar geleden richtte hij daar, met een aantal collega’s, het Greater Good Science Center op. Een instituut dat kennis ontwikkelt en verspreidt op het gebied van welzijn.

Het onderwerp macht hoort daarbij, volgens Keltner. Zijn onderzoek laat zien dat macht in de meeste gevallen wordt verworven door mannen en vrouwen die zich inzetten voor ‘the greater good’. Wij mensen gunnen namelijk graag invloed aan enthousiaste, vriendelijke soortgenoten die zich inzetten voor positieve veranderingen waar iedereen van profiteert.

Maar er is een probleempje. Juist door het verkrijgen van die macht komen er processen op gang die onze positieve bedoelingen ondermijnen. Sterker nog, zegt Keltner, wat er gebeurt in je hoofd als je macht verwerft, doet nog het meest denken aan mensen die door hersentrauma een antisociale persoonlijkheidsstoornis oplopen. Macht beschadigt je brein.

Hoe dat werkt? Je aandacht, een schaarse hulpbron, verschuift steeds meer van andere mensen naar jezelf. Daarmee lopen je empathische en morele vermogens terug. Gevolg? Het aantal impulsieve, op eigen voordeel gerichte acties neemt toe. We gaan ons minder beschaafd en respectvol tegenover anderen gedragen. En intussen vertellen we onszelf dat we bijzonder en anders zijn.

Hoe herken je het corrumperende effect van macht in de praktijk? Volgens onderzoek van Keltner en collega’s pakken machtige mensen vaker de grootste portie als er gedeeld moet worden. Ze nemen vaker onterecht voorrang in het verkeer. Ze schelden en vloeken meer tegen anderen. En ze overwegen en plegen vaker overspel. Ze veranderen, kortom, langzaam maar zeker in een soort Frank Underwood. Dit blijft meestal niet zonder gevolgen. De mensen die ons eerst de macht gunden en gaven, eisen haar nu terug.

We gaan ons minder beschaafd en respectvol naar anderen gedragen

Hoe kun je dit voorkomen? Hoe vermijden we de slechte gewoontes van de macht? Volgens Keltner moeten leiders blijvend aandacht besteden aan vier elementen.

1. Empathie: blijf je primair richten op de belangen en gevoelens van anderen.

2. Vrijgevigheid: deel wat je krijgt – geld, respect, kennis – ruimhartig met anderen.

3. Dankbaarheid: realiseer je dat de meeste voorrechten je gegund en geschonken worden. Laat je dankbaarheid ook merken aan de mensen om je heen.

4. Verbinding: richt je op gemeenschappelijke doelen en praat daarover met anderen. Vertel verhalen die mensen verenigen.

Interessante kost, dat boek van Keltner. Het helpt om iets te weten van dit soort processen. Of je nu leiding geeft of leiding ontvangt. De kunst is alleen om deze kennis op een positieve manier te gebruiken. Voor het algemeen belang dus. En niet om met geveinsde empathie en gespeelde dankbaarheid je eigen positie te bevorderen. Dat is nog best een uitdaging. Want kennis is macht. En macht… tja.