Jeb Bush gaat niet stemmen op Clinton of Trump

Amerikaanse verkiezingen In een exclusief interview is de voormalige ‘kroonprins’ van de Republikeinen Jeb Bush pessimistisch over de kloof tussen burgers en politiek.

Jeb Bush tijdens een campagnebijeenkomst in Greenville, South California. Foto Rainier Ehrhardt/ Reuters

Bij de komende presidentsverkiezingen in de VS gaat Jeb Bush niet op Donald Trump of Hillary Clinton stemmen. „Ik kan alleen stemmen op een conservatief die ik het presidentschap toevertrouw. Op dit moment is die er niet.”

Dit zegt de voormalige presidentskandidaat Bush vandaag in een exclusief gesprek met NRC. Sinds hij op 20 februari een einde maakte aan zijn campagne voor de presidentskandidatuur, heeft Jeb Bush geen enkel lang interview meer gegeven. Nu kijkt hij in een gesprek met NRC terug op zijn campagne, spreekt hij over de opkomst van Donald Trump en analyseert hij de staat van de democratie in de VS en van de Republikeinse partij. Volgende week zaterdag is Bush te gast in Amsterdam op een symposium van het Nexus Instituut.

„Ik wilde mezelf niet veranderen”, zegt Bush over zijn kandidatuur en campagne. „Ik had vooraf gezegd: als ik meedoe, wil ik de campagne alleen voeren als mogelijke president. En als president kun je jezelf geen luchtledig gebabbel veroorloven. Dat is de reden dat het wantrouwen in politiek zo groot is. Politici zeggen van alles, maar maken dat niet waar. Zo wilde ik het niet doen.”

Op de vraag of dat een inschattingsfout was, antwoordt Bush: „Nee. Stel je eens voor wat voor slechte kandidaat ik was geweest als ik me anders had voorgedaan dan ik was.”

Bush was de grote favoriet voor de Republikeinse nominatie. Hij werd alleen vanaf het begin hard aangevallen door Donald Trump, die hem ‘low energy’ noemde. Volgens Bush was Trump, de nu enig overgebleven kandidaat van de Republikeinen, vanaf het begin in het voordeel omdat de pers het spel met hem meespeelde.

„Hij kreeg vrij spel. The New York Times schatte dat hij voor twee miljard dollar aan gratis publiciteit kreeg. Ik heb veel geld opgehaald, 35 miljoen dollar, en mijn Super PAC nog veel meer. Maar daar kon ik niet tegenop. De media hadden er commercieel belang bij de boel op te rekken. Dat eerste tv-debat haalde 25 miljoen kijkers, 25 miljoen! Een campagne werkt nooit zoals je het vooraf inschat, en dit had ik zeker niet voorzien.”

In het gesprek is Bush pessimistisch over de kloof tussen burgers en politiek in de VS. „Kiezers accepteren geen autoriteit meer, van politici, van media”, zegt Bush. „Campagne voeren in 2016, met kiezers praten, is heel anders dan vroeger. Je moet nu driedimensionaal schaak spelen. Je moet ontdekken waar hun waarheid ligt, door wie ze zich laten voeden. Een gesprek over meningsverschillen is moeilijk, als je het al niet eens bent over de feiten.”

Omgekeerd heeft de Republikeinse partij nagelaten bredere groepen kiezers aan te spreken, zegt Bush: „Wij zijn niet langer de partij die voor principes staat, of voor hervormingen pleit. Dat is gevaarlijk”, zegt hij. En: „Als het in november weer misgaat, hebben we dat aan onszelf te danken, omdat we mensen hebben vervreemd van de partij.”

Politieke partijen zijn in de 21ste eeuw veel minder relevant, zegt Bush: „Partijen staan niet langer voor iets, maar worden een vehikel voor de ambities van hun leiders. Politiek wordt een personalityshow.”

Volgens Bush was hij de conservatiefste kandidaat die meedeed in het Republikeinse veld. „Ik geloof in vrijheid, en dat we de kwetsbaren moeten beschermen. Maar ik geloof niet in de verzorgingsstaat”, zegt hij.

Over zijn bestuurlijke ervaring, onder meer als gouverneur, zegt hij: „Mijn bestuurlijke ervaring was geen pre, maar een afknapper. Ik was deel van het establishment.”